Seksyen 195 Akta Syarikat 2016: Hak pemegang saham atau sekadar suara tanpa kuasa?

Bagi ramai pengarah syarikat, setiausaha syarikat dan juga pemegang saham, Seksyen 195 Akta Syarikat 2016 mungkin paling dikenali sebagai peruntukan yang membenarkan ahli mengemukakan soalan dalam mesyuarat agung tahunan.

Ia sering dirujuk oleh pengerusi mesyuarat ketika membuka ruang soalan, dan turut digunakan oleh pemegang saham untuk mendapatkan penjelasan mengenai hal ehwal syarikat.

Namun, menyempitkan pemahaman terhadap Seksyen 195 sekadar peruntukan “soal jawab” mungkin mengabaikan tujuan yang lebih besar. Tersembunyi dalam seksyen ini ialah mekanisme yang membolehkan pemegang saham bukan sahaja bertanya, tetapi juga mengemukakan cadangan tentang bagaimana syarikat harus diuruskan.

Lebih menarik, Akta Syarikat sendiri memperuntukkan keadaan tertentu di mana cadangan tersebut boleh menjadi mengikat ke atas lembaga pengarah.

Artikel ini tidak ditulis dari perspektif pengamal undang-undang, dan juga tidak bertujuan memberi pendapat undang-undang mengenai tafsiran Seksyen 195.

Sebaliknya, ia ditulis daripada sudut pandang seorang pejuang pemegang saham minoriti yang telah menghadiri ratusan mesyuarat agung selama bertahun-tahun serta memerhati bagaimana peruntukan ini berfungsi dalam amalan.

Objektifnya bukan untuk membahaskan tafsiran statut, tetapi untuk meneliti sama ada pelaksanaan semasa Seksyen 195 benar-benar mencerminkan semangat penyertaan pemegang saham yang dimaksudkan oleh Parlimen ketika Akta Syarikat 2016 digubal.

Perkembangan terkini dalam mesyuarat agung Talam Transform Berhad dan Tan Chong Motor Holdings Berhad telah menghidupkan semula perbincangan penting mengenai operasi praktikal Seksyen 195.

Walaupun isu di kedua-dua syarikat berbeza, kedua-dua mesyuarat itu menguji sempadan penyertaan pemegang saham dengan cara yang jarang berlaku.

Ia turut mendedahkan beberapa persoalan tadbir urus yang belum terjawab, khususnya sama ada Seksyen 195, seperti yang diamalkan hari ini, telah menjadi hak statutori yang memberi suara kepada pemegang saham, tetapi jarang memberi pengaruh yang bermakna.

Tiada siapa mempertikaikan bahawa pengarah diberi tanggungjawab mengurus hal ehwal syarikat. Seksyen 211 Akta Syarikat memperjelaskannya, dan pengarah kekal tertakluk kepada tanggungjawab fidusiari untuk bertindak jujur, beramanah dan demi kepentingan terbaik syarikat.

Pada masa yang sama, pemegang saham tidak sepatutnya mengurus operasi harian melalui resolusi dalam mesyuarat agung. Namun Seksyen 195 seolah-olah menunjukkan pemegang saham perlu memainkan peranan lebih bermakna daripada sekadar bertanya soalan dan menerima jawapan yang telah disediakan.

Jika begitu, timbul persoalan penting: apabila pemegang saham mengemukakan cadangan di bawah Seksyen 195, siapa yang menentukan sama ada cadangan itu harus diberi kesan undang-undang?

Mungkin sudah tiba masanya untuk pengawal selia, pengamal dan peserta pasaran menilai semula bukan apa yang dinyatakan oleh Seksyen 195, tetapi bagaimana ia benar-benar berfungsi.

Cadangan… Tetapi Hanya Jika Lembaga Bersetuju?

Aspek paling menarik Seksyen 195 bukanlah subseksyen (1), yang mewajibkan pengerusi memberi ruang munasabah kepada ahli untuk bertanya, berbincang, memberi komen atau membuat cadangan mengenai pengurusan syarikat.

Prinsip ini kini diterima umum dan menjadi sebahagian daripada kelaziman mesyuarat agung. Bahagian yang lebih penting terletak pada subseksyen (2) dan (3), yang memperuntukkan bahawa cadangan pemegang saham boleh menjadi mengikat dalam keadaan tertentu.

Secara umum, terdapat dua laluan. Pertama, jika pengarah berpendapat cadangan itu adalah demi kepentingan terbaik syarikat. Kedua, jika pemegang saham meluluskan cadangan tersebut melalui resolusi khas.

Di atas kertas, ia kelihatan seimbang: pengarah kekal bertanggungjawab mengurus syarikat, manakala pemegang saham mempunyai saluran untuk mempengaruhi pengurusan apabila terdapat sokongan besar.

Namun masalah praktikal muncul pada laluan pertama: siapa menentukan kepentingan terbaik syarikat? Jawapannya ialah lembaga pengarah sendiri.

Ini mungkin logik untuk perkara operasi biasa. Tetapi menjadi lebih kompleks apabila cadangan itu melibatkan akauntabiliti lembaga, kegagalan tadbir urus atau siasatan bebas terhadap pengarah sendiri.

Bolehkah pemegang saham menjangka lembaga memutuskan bahawa cadangan yang menyentuh mereka sendiri adalah demi kepentingan syarikat?

Lebih penting, adakah keberkesanan cadangan pemegang saham seharusnya bergantung hampir sepenuhnya kepada kesediaan lembaga untuk menyokongnya?

Laluan alternatif melalui resolusi khas (75%) pula lebih sukar dicapai, terutama dalam syarikat dengan pegangan saham yang tertumpu. Maka kebanyakan cadangan kekal sebagai tidak mengikat.

Ini menimbulkan persoalan: adakah Seksyen 195 kini menjadi hak yang lebih simbolik daripada substantif?

Talam: Apabila Lembaga Menjadi Penapis

Mesyuarat agung luar biasa Talam Transform Berhad menunjukkan dilema ini dengan jelas. Antara cadangan ialah pelantikan juruaudit forensik bagi semakan bebas.

Cadangan ini berkaitan langsung dengan tadbir urus dan akauntabiliti, bukan operasi harian. Ia pada asasnya meminta siasatan bebas.

Namun lembaga tidak bersetuju dan menganggap ia tidak demi kepentingan syarikat. Maka resolusi dikemukakan sebagai resolusi biasa dan menjadi tidak mengikat.

Ini menimbulkan dilema: jika cadangan yang menyentuh kelakuan lembaga dinilai oleh lembaga yang sama, adakah mekanisme Seksyen 195 benar-benar berfungsi?

Adakah ia sekadar hak teori yang hampir mustahil menjadi mengikat?

Ini tidak bermakna pengarah perlu menurut semua cadangan pemegang saham. Mereka masih perlu bertindak secara bebas dan mematuhi tanggungjawab fidusiari.

Namun apabila cadangan menyentuh akauntabiliti, adakah lembaga secara tidak langsung mempunyai “veto” ke atas Seksyen 195?

Tan Chong: Bolehkah Lembaga Berdiam Diri?

Mesyuarat Tan Chong Motor Holdings Berhad pula menguji isu berbeza.

Di sini, persoalan bukan sama ada lembaga menolak cadangan, tetapi sama ada lembaga memilih untuk tidak menyatakan pendirian langsung.

Cadangan dikemukakan sebagai resolusi biasa oleh pemegang saham, menjadikannya tidak mengikat dari awal.

Ini menimbulkan persoalan lebih sukar: bolehkah lembaga enggan menentukan sama ada cadangan itu demi kepentingan syarikat?

Jika lembaga tidak menyokong atau menolak, adakah ia secara automatik menjadi tidak mengikat? Jika ya, adakah ini membolehkan lembaga mengelak daripada melaksanakan semangat Seksyen 195?

Mungkin terdapat sebab sah untuk neutral, tetapi dari sudut tadbir urus, wajar dipersoalkan sama ada lembaga patut sekurang-kurangnya menjelaskan sama ada mereka mempertimbangkannya atau tidak.

Jika tidak, kesunyian boleh menjadi strategi tadbir urus. Dan itu mungkin bukan niat asal undang-undang.

Paradoks Pengundian

Satu lagi persoalan ialah: jika cadangan tidak mengikat, adakah pemegang saham kawalan perlu mengundi?

Dari sudut undang-undang, tiada halangan. Namun dari sudut tadbir urus, undian itu mungkin hanya mencerminkan sentimen.

Mungkin ada merit jika pemegang saham kawalan secara sukarela berkecuali bagi membolehkan suara pemegang saham minoriti lebih jelas.

Terutamanya jika cadangan itu melibatkan akauntabiliti dan tadbir urus, berkecuali boleh meningkatkan keyakinan terhadap ketelusan proses.

Daripada Suara kepada Pengaruh

Mesyuarat Talam dan Tan Chong menunjukkan bahawa walaupun Seksyen 195 memberi ruang suara kepada pemegang saham, pelaksanaannya mungkin belum tentu memberi pengaruh sebenar.

Mungkin sudah tiba masanya untuk perbincangan lebih luas: sama ada pengarah perlu diwajibkan menyatakan secara jelas sama ada cadangan adalah demi kepentingan syarikat; sama ada Suruhanjaya Sekuriti atau Bursa Malaysia perlu mengeluarkan garis panduan; dan sama ada lembaga perlu menjelaskan keputusan mereka selepas mesyuarat.

Akhirnya, perbezaan antara “suara” dan “pengaruh” adalah penting. Tanpa penambahbaikan terhadap pelaksanaan, Seksyen 195 berisiko bukan sebagai peruntukan yang memperkasakan pemegang saham, tetapi sebagai peruntukan yang membenarkan cadangan yang tidak pernah benar-benar memberi kesan. - DagangNews.com

 

NOTA PENGARANG: Artikel ini ditulis dan diterbitkan dalam The Observer oleh Minority Shareholders Watch Group (MSWG)