Heatwave bukan lagi isu cuaca tetapi ancaman kepada kesihatan dan ekonomi negara

Setiap kali cuaca panas melampau melanda, reaksi biasa kita agak mudah: minum air lebih banyak, kurangkan aktiviti luar, dan jangan lupa memakai topi. Semua itu benar.

Namun, bagi Malaysia hari ini, isu gelombang haba tidak boleh lagi dilihat sekadar sebagai “cuaca panas biasa”. Ia telah menjadi isu kesihatan awam, produktiviti pekerja, kos sara hidup, pendidikan, malah isu daya tahan ekonomi negara.

Dalam konteks Malaysia, “panas” bukan sekadar angka suhu. Masalah sebenar ialah gabungan suhu tinggi, kelembapan yang ekstrem, persekitaran bandar yang menyimpan haba, sektor kerja luar yang masih banyak bergantung kepada tenaga fizikal, serta kumpulan rentan yang tidak mempunyai akses kepada sistem penyejukan yang baik.

Suhu 35°C di Malaysia tidak sama rasanya dengan 35°C di negara beriklim kering. Apabila kelembapan tinggi, badan lebih sukar menyejukkan diri melalui perpeluhan. Risiko kelesuan haba dan strok haba meningkat dengan drastik.

Secara rasmi, Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) menggunakan beberapa tahap amaran. Tahap Amaran 1 merujuk kepada suhu maksimum harian antara 35°C hingga 37°C sekurang-kurangnya tiga hari berturut-turut.

Amaran Gelombang Haba pula dikeluarkan apabila suhu tertinggi melebihi 37°C selama tiga hari berturut-turut, manakala suhu melebihi 40°C selama tiga hari berturut-turut dikategorikan sebagai kecemasan gelombang haba.

Ini penting kerana masyarakat sering menganggap hanya suhu 40°C ke atas yang berbahaya, sedangkan kes kematian boleh berlaku walaupun keadaan belum mencapai tahap amaran tertinggi.

Sakit Akibat Cuaca Panas

Data KKM menunjukkan perkara ini dengan jelas. Bagi tempoh 1 Januari hingga 3 Mei 2026, sebanyak 56 kes penyakit berkaitan cuaca panas direkodkan di seluruh negara. Daripada jumlah itu, 47 ialah kelesuan haba, empat kes strok haba exertional, empat kes strok haba, dan satu kes kekejangan haba.

Dua kematian akibat strok haba turut dilaporkan, melibatkan seorang kanak-kanak berusia dua tahun yang tertinggal di dalam kenderaan dan seorang lelaki berusia 42 tahun yang menyertai acara maraton di Pulau Pinang.

Lebih penting, KKM menyatakan kedua-dua kes berlaku ketika cuaca masih di bawah Tahap Amaran 1. Ini memberi mesej besar: bahaya haba bukan hanya ditentukan oleh status amaran, tetapi juga oleh pendedahan, aktiviti fizikal, keadaan persekitaran, dan tahap hidrasi seseorang.

Pada 2024, KKM melaporkan 45 kes penyakit berkaitan haba setakat 13 April, termasuk dua kematian. Daripada jumlah tersebut, 33 ialah kelesuan haba, 11 strok haba, dan satu kekejangan haba.

Pada waktu itu, beberapa kawasan di Kedah, Pulau Pinang, Perak, Kelantan, Pahang, Sarawak, dan Sabah berada di bawah Amaran Tahap 1, manakala Pokok Sena di Kedah merekodkan Amaran Tahap 2.

Risiko Ekonomi dan Produktiviti

Dari sudut kesihatan, gelombang haba menyerang tubuh secara senyap. Ia bukan sekadar menyebabkan rasa penat atau pening.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyatakan haba ekstrem boleh meningkatkan risiko heat exhaustion dan heatstroke, memberi tekanan kepada jantung dan buah pinggang, serta memburukkan penyakit kronik seperti penyakit kardiovaskular, masalah pernafasan, dan diabetes.

Kematian dan kemasukan hospital akibat haba boleh berlaku dengan cepat, sama ada pada hari yang sama atau beberapa hari selepas episod panas.

Di Malaysia, risiko ini lebih rumit kerana kita sudah berdepan beban penyakit tidak berjangkit (NCD) yang tinggi.

Khazanah Research Institute turut menegaskan bahawa kombinasi suhu tinggi dan kelembapan meningkatkan risiko penyakit berkaitan haba, malah suhu yang meningkat juga boleh memburukkan penyakit jantung, pernafasan, diabetes, dan risiko penyakit bawaan vektor seperti denggi.

Kesan gelombang haba tidak berhenti di klinik atau hospital. Ia menjejaskan tapak bina, ladang, kilang, sekolah, pasar malam, dapur restoran, pusat logistik, dan jalan raya.

Pekerja binaan, petani, penghantar makanan, pekerja pembersihan, anggota keselamatan, atlet, pelajar sekolah, dan warga emas semuanya berada dalam rantaian risiko yang sama; cuma tahap perlindungan mereka yang berbeza.

Isu Ekonomi

Ini adalah bahagian yang jarang dibincangkan: gelombang haba ialah isu ekonomi. Apabila pekerja cepat letih, kerja menjadi perlahan. Apabila badan tidak mampu bertahan, cuti sakit meningkat.

Apabila suhu terlalu panas, aktiviti luar perlu ditangguh. Apabila bilik darjah tidak selesa, pembelajaran terganggu. Apabila permintaan elektrik meningkat kerana penggunaan pendingin hawa, kos isi rumah dan operasi perniagaan turut melonjak.

Pertubuhan Buruh Antarabangsa (ILO) menganggarkan bahawa menjelang 2030, tekanan haba akibat pemanasan global boleh menyebabkan kehilangan 2.2% jumlah jam bekerja di seluruh dunia—bersamaan dengan 80 juta pekerjaan sepenuh masa—dan kerugian ekonomi global sekitar AS$2.4 trilion.

Sektor paling terkesan ialah pertanian, yang dijangka menyumbang 60% kehilangan jam bekerja global akibat tekanan haba, diikuti sektor pembinaan sebanyak 19%.

Ini sangat relevan kepada Malaysia. Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) melaporkan Malaysia mempunyai 17.03 juta orang bekerja pada September 2025.

Sebahagian besar ekonomi kita masih bergantung kepada tenaga manusia yang perlu bergerak, mengangkat, memandu, membina, memasak, dan menghantar barangan dalam persekitaran sebenar; bukan semua boleh berlindung dalam pejabat berhawa dingin.

Bank Dunia pula memberikan amaran yang lebih besar. Dalam Malaysia Country Climate and Development Report 2026, Bank Dunia menyatakan peningkatan suhu sedang menghakis produktiviti buruh. Menjelang pertengahan abad, kawasan bandar di Malaysia boleh mengalami lebih 100 hari haba ekstrem setahun.

Laporan itu menganggarkan impak perubahan iklim boleh mengurangkan KDNK Malaysia sehingga 16% menjelang 2050, dengan kejadian ekstrem berpotensi menyebabkan kerugian tahunan melebihi 20% dalam satu-satu tahun.

Langkah ke Hadapan

Jika Malaysia mahu menjadi negara berpendapatan tinggi, kita tidak boleh lagi membina ekonomi masa depan atas andaian cuaca masih seperti dahulu. Syarikat yang gagal mengurus risiko haba akan melihat produktiviti merosot.

Majikan yang tidak menyediakan waktu rehat, air minuman, teduhan, pengudaraan, dan jadual kerja fleksibel sebenarnya sedang menanggung risiko operasi yang besar. Kerajaan tempatan yang membiarkan bandar kekurangan pokok, laluan pejalan kaki yang teduh, dan ruang awam yang sejuk sebenarnya sedang menambah kos kesihatan awam masa depan.

Apa yang perlu dilakukan?

1. Transformasi Polisi: Malaysia perlu berhenti merawat gelombang haba sebagai isu komunikasi bermusim. Amaran cuaca perlu diterjemahkan kepada tindakan automatik: sekolah menangguhkan aktiviti luar, majikan mengubah jadual kerja, penganjur sukan menunda acara, dan klinik bersiap sedia di kawasan berisiko tinggi.

2. Perlindungan Pekerja: Protokol tempat kerja yang jelas adalah wajib—tempoh rehat, kawasan teduh, pemantauan gejala tekanan haba, latihan penyelia, dan penggunaan indeks haba atau WBGT (Wet Bulb Globe Temperature) untuk kerja berat. Tekanan haba mesti dilihat sebagai risiko keselamatan pekerjaan, bukan kelemahan individu.

3. Reka Bentuk Bandar: Bandar Malaysia perlu direka semula. Lebih banyak pokok, bumbung sejuk, permukaan jalan yang kurang menyerap haba, hentian bas yang teduh, dan ruang komuniti berhawa dingin semasa kecemasan haba adalah infrastruktur kesihatan awam yang penting.

4. Data yang Telus: Kita memerlukan data kesihatan haba yang lebih terperinci (granular)—peta kawasan panas, data kes mengikut umur dan pekerjaan, serta kaitan dengan lokasi kerja. Tanpa data yang tepat, kita hanya bertindak selepas tragedi berlaku.

Akhirnya, gelombang haba mengajar kita satu perkara: krisis iklim tidak datang hanya dalam bentuk banjir besar atau tanah runtuh.

Kadangkala, ia datang sebagai hari biasa yang terlalu panas, kelas yang tidak fokus, pekerja yang hampir pengsan, warga emas yang mengalami dehidrasi, dan bil elektrik yang semakin membebankan.

Malaysia tidak boleh lagi melihat panas sebagai “lumrah negara tropika”. Panas hari ini sudah menjadi risiko ekonomi. Jika kita gagal bertindak dengan serius, gelombang haba bukan sahaja membakar kulit, malah ia akan membakar produktiviti, kesihatan, dan daya saing negara. - DagangNews.com

 

Dr. Darween Rozehan Shah Iskandar Shah ialah pensyarah kanan dan penyelidik di Center for Planetary Health Systems and Innovation, Fakulti Perubatan dan Sains Kesihatan, Perdana Universiti. Beliau sebelum ini berkhidmat di KPJ Healthcare University dan Azman Hashim International Business School, Universiti Teknologi Malaysia serta aktif dalam penyelidikan berkaitan impak perubahan iklim dan faktor persekitaran terhadap kesihatan.