​​​​​​​Rasuah Perolehan Tentera – mampukah Akta Perolehan Kerajaan mencegah skandal masa depan?

Pusat Memerangi Rasuah dan Kronisme (C4 Center) menyatakan kebimbangan serius terhadap pendedahan oleh Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) bahawa siasatan telah dibuka berhubung dakwaan salah laku perolehan oleh Angkatan Tentera Malaysia.

SPRM telah mengeluarkan beberapa kenyataan awam yang memaklumkan bahawa siasatan dijalankan di bawah Seksyen 17(a) Akta SPRM 2009, dan setakat ini, dalam perjalanan siasatan tersebut, SPRM telah:

• Meluaskan siasatan ke Kementerian Pertahanan, dengan memberi tumpuan kepada projek yang dilaksanakan melalui tender terbuka dan perolehan di bawah Pusat Tanggungjawab Tentera Darat;

• Menjalankan penggeledahan di kediaman rasmi seorang pegawai kanan tentera, yang membawa kepada penyitaan beberapa barangan mewah bernilai tinggi;

• Menjalankan penggeledahan di beberapa syarikat yang dipercayai terlibat bagi mendapatkan dokumen dan bahan bukti berkaitan;

• Menyita enam akaun bank milik seorang pegawai kanan tentera serta ahli keluarganya;

• Mereman 17 pengarah syarikat yang disyaki terlibat dalam rangkaian kartel, yang didakwa membayar rasuah kepada pegawai kanan tentera sebagai balasan untuk kontrak perolehan;

• Menggagalkan cubaan memindahkan wang tunai berjumlah RM2.4 juta milik salah seorang suspek antara dua kediaman;

• Mereman bekas Panglima Tentera Darat Jeneral Hafizuddeain Jantan dan dua isterinya – beliau sebelum ini telah direhatkan daripada tugas bagi memudahkan siasatan.

Mengapa Perolehan Tentera Mudah Terjerat Skandal Rasuah

Perolehan pertahanan telah lama menjadi subjek kontroversi di Malaysia, dengan banyak skandal perolehan bernilai tinggi melibatkan sektor pertahanan, seperti perolehan kapal selam Scorpene dan kapal tempur pesisir (Littoral Combat Ship, LCS) yang mengakibatkan kerugian atau pembaziran berbilion ringgit.

Hal ini berpunca daripada kedudukan unik perolehan pertahanan sebagai bidang yang sangat khusus, dengan bilangan pemain industri yang agak terhad, serta memerlukan pengetahuan khusus untuk penyertaan industri.

Saiz industri yang kecil, jika dibandingkan dengan nilai kontrak dan hasilnya, turut mewujudkan lebih banyak peluang kepada pembentukan rangkaian kroni dan kartel. Keadaan ini menjadikan perolehan pertahanan bukan sahaja bernilai tinggi, malah berisiko tinggi dari sudut integriti tadbir urus.

Selain itu, penggunaan pengecualian umum atas alasan “keselamatan negara” membolehkan maklumat berkaitan perolehan pertahanan tidak didedahkan oleh badan kerajaan, serta digunakan untuk menangkis sebarang usaha reformasi yang bertujuan menjadikan proses perolehan pertahanan lebih telus.

Faktor-faktor ini menjadikan pengawasan awam dan umum terhadap perolehan pertahanan lebih sukar, memandangkan akses kepada data hampir mustahil dan memerlukan pengetahuan khusus sedia ada untuk mentafsirnya. Keadaan ini jelas menunjukkan bahawa perolehan pertahanan amat terdedah kepada rasuah.

Akta Perolehan Kerajaan (GPA) dan Kelemahan Ketelusan

Kerajaan Malaysia telah membentangkan Akta Perolehan Kerajaan (GPA) pada Ogos 2025 dan seterusnya meluluskannya di kedua-dua Dewan Parlimen secara tergesa-gesa, dan kini akta tersebut sedang menunggu pewartaan oleh Menteri Kewangan.

Walaupun ia kononnya digubal bagi menangani dan membaiki kelemahan berpanjangan dalam sistem perolehan Malaysia, akta ini telah dikritik hebat oleh C4 Center dan organisasi masyarakat sivil lain sejak ia mula dibentangkan.

Kritikan ini berpunca daripada pelbagai peruntukan yang membenarkan penggunaan kuasa budi bicara yang luas dan tidak boleh disemak oleh Menteri Kewangan, serta kegagalan penting untuk memasukkan peruntukan asas seperti jenis-jenis perolehan yang dijalankan dan piawaian pendedahan maklumat oleh entiti perolehan.

Yang lebih membimbangkan, GPA juga gagal memperincikan prinsip teras ketelusan dan kebertanggungjawaban yang sepatutnya menjadi asas kepada mana-mana rangka kerja perolehan moden.

Ketiadaan Pengawalseliaan Perolehan Pertahanan dalam GPA

Yang relevan dalam konteks ini ialah ketiadaan peruntukan khusus dalam GPA yang mengawal selia perolehan pertahanan.

Persoalan timbul mengenai bagaimana perolehan pertahanan akan dikawal selia – GPA dalam bentuknya sekarang sebahagian besarnya tidak berkesan untuk mencegah skandal yang sedang berlaku dan berkemungkinan besar tidak mampu menghalang kejadian serupa pada masa hadapan.

Walaupun boleh dihujahkan bahawa tindakan tegas yang sedang diambil oleh SPRM, berlandaskan peruntukan Akta SPRM, tidak wajar diketepikan, perlu ditegaskan bahawa peruntukan undang-undang yang mengkriminalkan perbuatan rasuah sahaja tidak mencukupi sebagai langkah pencegahan.

Pendekatan selepas kejadian (ex-post enforcement) tidak boleh menggantikan keperluan kepada sistem tadbir urus yang kukuh, telus dan boleh diaudit sejak peringkat awal perolehan.

Ketelusan, tadbir urus yang baik dan pengawalseliaan sepatutnya menjadi teras GPA – namun malangnya, akta ini gagal memenuhi jangkaan tersebut.

Cadangan Reformasi Institusi dan Tribunal Perolehan Tentera

C4 Center telah lama menggesa penggubalan piawaian minimum ketelusan dan kebertanggungjawaban khusus bagi perolehan pertahanan.

Perlu ditegaskan bahawa ini bukan sesuatu yang mustahil, kerana banyak bidang kuasa di peringkat global mempunyai langkah tambahan bagi memastikan perbelanjaan pertahanan kerajaan tidak sepenuhnya bersifat legap, sambil tetap mengambil kira sifat sensitif keselamatan negara.

Antara langkah yang boleh dipertimbangkan ialah penubuhan Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen mengenai Perolehan Pertahanan yang diberi kuasa untuk mengawasi dan meluluskan perbelanjaan pertahanan, atau penubuhan Tribunal Perolehan Pertahanan khusus yang diberi kuasa menilai kesahihan kontrak serta memastikan prosedur perolehan dipatuhi.

Langkah-langkah ini bukan bertujuan menjejaskan keselamatan negara, sebaliknya memastikan wang awam dibelanjakan secara berintegriti dan berakauntabiliti.

Skandal Semasa Buktikan Masalah Sistemik Perolehan Tentera

Skandal semasa yang sedang terbongkar di hadapan rakyat Malaysia merupakan satu lagi bukti bahawa perolehan pertahanan dan sistem perolehan secara keseluruhan adalah cacat secara sistemik dan amat memerlukan reformasi menyeluruh. Ia tidak boleh diperkecilkan sebagai perbuatan jenayah segelintir individu semata-mata atau dianggap sebagai kes terpencil.

Sehubungan itu, C4 Center dengan tegas menggesa:

• SPRM untuk meneruskan siasatan secara telus dan berkecuali, serta memastikan dapatan siasatan diumumkan secara meluas melalui laporan yang diterbitkan dan kenyataan kepada media;
   
• Kerajaan Madani agar mengambil serius pelbagai kritikan terhadap GPA yang telah dikemukakan oleh organisasi masyarakat sivil, dan berusaha meminda atau menambah baik GPA dengan peraturan perolehan yang kukuh;
   
• Kerajaan Madani untuk memperkenalkan reformasi institusi lanjut seperti penggubalan Akta Pembiayaan Politik, pembaharuan SPRM khususnya berkaitan pelantikan Ketua Pesuruhjaya, serta pemisahan jawatan Peguam Negara dan Pendakwa Raya. - DagangNews.com