Perbankan Islam Bukan Sekadar Tanpa Riba, Inilah Masa Depan Kewangan Beretika

Perbankan Islam bukan sekadar satu alternatif kepada sistem perbankan konvensional, malah merupakan satu pendekatan menyeluruh dalam pengurusan kewangan yang berteraskan prinsip Syariah.

Dalam konteks masyarakat hari ini, kefahaman terhadap perbankan Islam masih berada pada tahap yang berbeza-beza. Terdapat pihak yang melihatnya sebagai sekadar pertukaran istilah daripada “faedah” kepada “keuntungan”, manakala sebahagian yang lain pula meragui keberkesanannya dalam memenuhi keperluan ekonomi moden.

Justeru, usaha untuk memberi kefahaman kepada masyarakat tentang hakikat sebenar perbankan Islam amat penting bagi meningkatkan kesedaran dan keyakinan terhadap sistem ini.

Secara asasnya, perbankan Islam berfungsi sebagai satu sistem kewangan yang selari dengan tuntutan agama Islam, khususnya dalam aspek muamalat. Ia bukan sahaja menekankan soal keuntungan, malah turut mengambil kira aspek keadilan, ketelusan dan kesejahteraan sosial.

Dalam Islam, harta bukan sekadar alat untuk memenuhi keperluan individu, tetapi juga amanah yang perlu diurus dengan penuh tanggungjawab. Oleh itu, sistem perbankan Islam dibangunkan untuk memastikan setiap transaksi kewangan mematuhi prinsip-prinsip yang telah digariskan oleh Syariah.

Penapis Dalam Sistem Perbankan

Satu daripada konsep penting yang perlu difahami ialah peranan Syariah sebagai “penapis” dalam sistem perbankan.

Dalam realiti semasa, sistem kewangan global telah lama wujud dan berkembang berasaskan pelbagai instrumen serta mekanisme konvensional. Perbankan Islam tidak semestinya menolak keseluruhan sistem ini, sebaliknya berperanan menilai, menyaring dan menyesuaikan elemen-elemen yang selaras dengan prinsip Syariah.

Mana-mana unsur yang bercanggah seperti riba (faedah), gharar (ketidakpastian melampau) dan maysir (unsur perjudian) akan ditolak atau diubah struktur pelaksanaannya agar mematuhi kehendak Syariah.

Pendekatan ini menunjukkan bahawa perbankan Islam bersifat dinamik dan relevan dengan perkembangan semasa. Ia bukan satu sistem yang terasing, tetapi satu sistem yang memperhalusi amalan kewangan sedia ada agar lebih beretika dan berintegriti.

Dengan kata lain, Syariah bertindak sebagai garis panduan yang memastikan setiap aktiviti kewangan tidak mengandungi unsur-unsur yang boleh memudaratkan individu, masyarakat atau ekonomi secara keseluruhan.

Kefahaman terhadap fungsi ini amat penting bagi mengelakkan salah tanggapan bahawa perbankan Islam hanyalah replika kepada sistem konvensional.

Selain itu, perbankan Islam juga memainkan peranan penting dalam membentuk gaya hidup kewangan yang selari dengan nilai-nilai Islam.

Bagi seorang Muslim, kehidupan tidak terpisah antara urusan dunia dengan akhirat. Segala tindakan, termasuk dalam pengurusan kewangan, perlu selaras dengan prinsip agama.

Oleh itu, perbankan Islam menyediakan platform yang membolehkan individu mengurus simpanan, pembiayaan dan pelaburan mereka tanpa perlu berkompromi dengan prinsip Syariah. Hal ini menjadikan perbankan Islam sebagai satu keperluan, bukan sekadar pilihan.

Perbankan Islam Untuk Semua

Dalam masa yang sama, penting untuk difahami bahawa perbankan Islam bukan hanya untuk umat Islam.

Prinsip-prinsip yang mendasarinya seperti keadilan, ketelusan dan larangan terhadap eksploitasi ialah nilai sejagat yang boleh diterima oleh semua lapisan masyarakat. Dalam dunia yang semakin menitikberatkan konsep kewangan beretika dan lestari, perbankan Islam menawarkan satu model yang telah lama mengamalkan prinsip-prinsip tersebut.

Oleh itu, peningkatan kesedaran terhadap perbankan Islam juga boleh menyumbang kepada pembangunan sistem kewangan yang lebih adil dan inklusif di peringkat global.

Namun demikian, cabaran utama dalam mempromosikan perbankan Islam berkait rapat dengan tahap kefahaman masyarakat. Masih terdapat persepsi bahawa perbankan Islam tidak jauh bezanya dengan perbankan konvensional, terutamanya dari segi kos dan pulangan.

Persepsi ini sering timbul akibat kurangnya pendedahan kepada konsep asas serta struktur sebenar produk perbankan Islam. Tanpa kefahaman yang jelas, masyarakat cenderung membuat penilaian berdasarkan maklumat yang tidak lengkap atau tidak tepat.

Sehubungan itu, pendidikan dan kesedaran memainkan peranan yang sangat penting. Institusi kewangan, pihak berkuasa dan ahli akademik perlu bekerjasama dalam menyediakan platform pembelajaran yang berkesan kepada masyarakat.

Program latihan, seminar dan kempen kesedaran perlu dirangka dengan pendekatan yang mudah difahami tanpa mengabaikan ketepatan ilmu. Dalam hal ini, penggunaan analogi serta contoh praktikal boleh membantu masyarakat memahami konsep yang mungkin kelihatan kompleks.

Di samping itu, aspek tadbir urus juga perlu diberi penekanan dalam usaha meningkatkan keyakinan terhadap perbankan Islam. Salah satu perbezaan utama antara perbankan Islam dengan perbankan konvensional ialah kewujudan struktur tadbir urus Syariah yang khusus.

Jawatankuasa Syariah

Institusi perbankan Islam mempunyai Jawatankuasa Syariah yang bertanggungjawab memastikan setiap produk dan operasi mematuhi prinsip Syariah. Proses semakan serta audit Syariah dilakukan secara berkala bagi memastikan pematuhan yang berterusan.

Kefahaman terhadap mekanisme ini dapat membantu masyarakat melihat bahawa perbankan Islam bukan sekadar konsep, tetapi satu sistem yang mempunyai struktur pengawasan yang kukuh.

Dalam konteks pembangunan ekonomi, perbankan Islam turut menyumbang kepada kestabilan dan kesejahteraan.

Dengan menekankan transaksi yang berasaskan aset sebenar serta aktiviti ekonomi yang produktif, perbankan Islam membantu mengurangkan spekulasi berlebihan. Hal ini seterusnya dapat mengurangkan risiko ketidaktentuan dalam sistem kewangan.

Selain itu, prinsip perkongsian risiko yang diamalkan dalam beberapa kontrak Syariah juga dapat mewujudkan hubungan yang lebih adil antara pihak yang terlibat.

Literasi Dan Masa Depan

Walau bagaimanapun, bagi memastikan perbankan Islam terus berkembang, usaha berterusan perlu dilakukan untuk meningkatkan tahap literasi kewangan dalam kalangan masyarakat.

Kefahaman yang mendalam bukan sahaja membantu individu membuat keputusan kewangan yang lebih baik, malah turut menyumbang kepada pembangunan industri secara keseluruhan. Masyarakat yang memahami akan lebih yakin, dan keyakinan ini merupakan asas kepada pertumbuhan yang mampan.

Akhirnya, memahami perbankan Islam bukan sekadar satu keperluan akademik atau profesional, tetapi merupakan satu tanggungjawab yang lebih besar dalam konteks kehidupan seorang Muslim. Ia ialah sebahagian daripada usaha untuk memastikan setiap aspek kehidupan selaras dengan kehendak Syariah.

Dalam masa yang sama, ia juga membuka ruang kepada pembentukan sistem kewangan yang lebih beretika dan berperikemanusiaan untuk semua.

Perbankan Islam memainkan peranan penting sebagai penapis kepada unsur-unsur yang tidak selaras dengan prinsip Syariah dalam sistem kewangan sedia ada. Kefahaman yang jelas terhadap fungsi ini ialah kunci kepada peningkatan kesedaran dan penerimaan masyarakat.

Dengan usaha berterusan dalam pendidikan dan pendedahan, perbankan Islam berpotensi menjadi arus perdana dalam membentuk masa depan sistem kewangan yang lebih adil, telus dan mampan. - DagangNews.com

 Dr Razli Ramli adalah Ketua Strategi dan Pengurusan Risiko yang juga Pensyarah Kanan, Sekolah Perniagaan Antarabangsa Azman Hashim (AHIBS) UTM dan juga Felo Adjung Institut Perbankan dan Kewangan Islam (IIiBF) di UIAM