Busana tradisional Malaysia mampu menjadi produk global

Apabila kita bercakap tentang busana tradisional Malaysia, perkara pertama yang terlintas mungkin ialah batik, songket, tenun, kebaya atau baju Melayu.

Kita melihatnya sebagai warisan, identiti dan simbol budaya yang diwarisi daripada satu generasi kepada generasi berikutnya.

Namun, sudah tiba masanya kita melihat busana tradisional daripada perspektif yang lebih luas. Busana tradisional bukan sekadar warisan untuk dipelihara, tetapi mempunyai potensi untuk menjadi aset ekonomi dan produk kreatif yang mampu menembusi pasaran global.

Persoalannya, adakah kita sudah cukup bersedia untuk menjadikan kekayaan budaya ini sebagai industri bernilai tinggi?

Data Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) menunjukkan industri budaya dan kreatif menyumbang RM130.7 bilion atau 6.8% kepada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) Malaysia pada 2024. Industri ini juga menyediakan pekerjaan kepada kira-kira 763,100 orang.

Angka ini menunjukkan bahawa kreativiti bukan lagi sekadar aktiviti sampingan. Ia mempunyai nilai ekonomi yang nyata. Dalam konteks fesyen, Malaysia mempunyai kelebihan yang sukar ditiru, iaitu identiti budaya yang pelbagai.

Daripada warisan kepada nilai komersial

Batik bukan sekadar corak pada kain. Songket bukan sekadar tekstil yang berkilau. Tenun bukan sekadar teknik menghasilkan fabrik.

Di sebalik setiap satunya terdapat sejarah, kemahiran, simbol, identiti dan cerita masyarakat. Persoalannya ialah bagaimana cerita tersebut diterjemahkan menjadi nilai komersial tanpa menghilangkan keaslian budaya.

Di sinilah peranan pereka fesyen menjadi penting. Pereka bukan sekadar menghasilkan pakaian yang cantik. Mereka berperanan sebagai penghubung antara warisan dengan pasaran moden.

Reka bentuk tradisional boleh dikekalkan dari segi prinsip, motif atau teknik, tetapi diterjemahkan dalam bentuk yang lebih relevan dengan gaya hidup semasa.

Tekstil tradisional, misalnya, boleh diterapkan pada pakaian kontemporari, aksesori, produk gaya hidup atau koleksi fesyen yang mempunyai nilai pasaran lebih luas.

Pendekatan sebegini bukan bermaksud mengubah warisan sesuka hati. Sebaliknya, ia adalah proses menterjemahkan warisan supaya terus hidup dalam konteks zaman moden.

Bukan sekadar menghasilkan produk cantik

Cabaran utama ialah memastikan proses mengkomersialkan tidak menyebabkan identiti budaya menjadi sekadar hiasan.

Jika kita mahu membawa fesyen berasaskan warisan ke pasaran antarabangsa, kita memerlukan lebih daripada reka bentuk yang menarik.

Kita memerlukan standard kualiti, konsistensi pengeluaran, pembungkusan, penjenamaan, pemasaran digital, perlindungan harta intelek dan strategi pasaran yang jelas.

Inilah titik yang membezakan antara produk kraftangan dengan jenama fesyen yang berdaya saing.

Seorang pengusaha mungkin mempunyai produk yang sangat baik, tetapi tanpa penjenamaan yang kukuh, cerita produk yang jelas dan strategi pemasaran yang sesuai, produk tersebut sukar untuk berkembang.

Dalam era media sosial dan perdagangan digital, peluang sebenarnya semakin terbuka. Pereka dan usahawan tempatan tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada kedai fizikal untuk memperkenalkan produk mereka.

Platform digital membolehkan mereka memperkenalkan identiti jenama, berkongsi proses penghasilan, menceritakan kisah di sebalik motif dan berhubung secara langsung dengan pelanggan dari pelbagai negara.

Namun, dunia digital juga menjadikan persaingan lebih sengit. Pelanggan global bukan sahaja membeli produk. Mereka membeli cerita, identiti, pengalaman dan nilai.

Cerita di sebalik setiap busana

Oleh itu, busana tradisional Malaysia perlu mempunyai naratif yang kuat.

Mengapa motif itu digunakan? Dari manakah asal tekniknya? Siapakah yang menghasilkan tekstil tersebut? Apakah nilai budaya di sebaliknya? Bagaimanakah produk itu dihasilkan? Adakah prosesnya lestari?

Persoalan-persoalan ini semakin penting dalam dunia fesyen moden yang memberi perhatian kepada kelestarian dan penggunaan yang lebih bertanggungjawab.

Di sinilah konsep fesyen lestari boleh digabungkan dengan warisan tempatan.

Teknik tradisional yang mengutamakan kemahiran tangan, penggunaan tekstil tertentu dan penghasilan produk yang mempunyai jangka hayat panjang boleh diketengahkan sebagai sebahagian daripada naratif kelestarian.

Namun, kita perlu berhati-hati agar tidak menggunakan istilah "lestari" hanya sebagai strategi pemasaran.

Kelestarian perlu dibuktikan melalui proses, bahan, tenaga kerja dan rantaian bekalan yang bertanggungjawab.

Perlu ekosistem yang lebih kukuh

Pada masa yang sama, perkembangan industri fesyen berasaskan warisan memerlukan ekosistem yang lebih kukuh.

Pereka, pengusaha tekstil, tukang mahir, institusi pendidikan, agensi kerajaan dan industri perlu bergerak dalam satu ekosistem.

Universiti misalnya, bukan sahaja boleh melahirkan pereka, tetapi juga menjalankan penyelidikan mengenai tekstil, bahan, teknologi, pemasaran, kelestarian dan pemuliharaan warisan.

Industri pula boleh membuka ruang kepada graduan untuk bereksperimen dan menghasilkan inovasi baharu. Kerajaan boleh membantu dari aspek pembangunan pasaran, latihan, pendigitalan, perlindungan harta intelek dan akses kepada pasaran antarabangsa.

Yang paling penting, generasi muda perlu melihat bidang fesyen dan tekstil bukan sekadar sebagai bidang seni, tetapi sebagai kerjaya dan industri yang mempunyai nilai ekonomi.

Kita tidak mahu generasi akan datang hanya mengenali songket atau tenun sebagai bahan yang dipamerkan di muzium.

Kita mahu mereka memakainya, mereka bentuknya, mengusahakannya, menginovasinya dan membawanya ke pasaran dunia.

Malaysia sudah mempunyai identiti

Malaysia tidak perlu mencipta identiti baharu untuk bersaing dalam industri fesyen global. Kita sudah mempunyai identiti.

Cabaran kita ialah menterjemahkan identiti tersebut menjadi nilai.

Daripada kain kepada produk. Daripada produk kepada jenama. Daripada jenama kepada industri dan daripada industri kepada pasaran global.

Busana tradisional Malaysia mempunyai cerita yang panjang. Kini, kita perlu memastikan cerita itu mempunyai masa depan ekonomi yang lebih panjang.

Persoalannya bukan lagi sama ada busana tradisional boleh bertahan dalam dunia fesyen moden.

Persoalan sebenar ialah adakah kita berani mengangkat warisan sebagai inovasi dan menjadikan kreativiti Malaysia sebagai jenama yang dikenali dunia? – DagangNews.com

Ruhil Amal Zainal Abidin merupakan Pensyarah di Kolej Komuniti Bandar Penawar, Johor dengan kepakaran dalam bidang fesyen dan pakaian.