Malaysia kuat berdagang dengan dunia, tetapi mengapa negeri-negeri kurang berniaga sesama sendiri?

Malaysia bersepadu dari segi politik dan pentadbiran, tetapi ekonomi pengeluarannya masih jauh kurang bersepadu.

Negara ini berkongsi mata wang yang sama, institusi kewangan nasional, sistem percukaian persekutuan, peraturan seragam serta infrastruktur pengangkutan dan komunikasi yang luas.

Barangan, modal dan tenaga kerja secara umumnya bergerak bebas merentasi sempadan negeri. Namun, kesatuan pentadbiran semata-mata tidak mewujudkan saling kebergantungan ekonomi.

Ekonomi yang benar-benar bersepadu ialah ekonomi apabila firma di seluruh wilayah membeli input antara satu sama lain, bertukar teknologi, menyediakan perkhidmatan khusus dan mengambil bahagian dalam rantaian nilai bersama.

Pertumbuhan di sesebuah negeri sepatutnya menjana pelaburan, pekerjaan dan permintaan di negeri lain melalui rangkaian pembekal, bukannya kekal terasing dalam kelompok industri tertentu.

Malaysia hanya mencapai keadaan ini pada tahap tertentu. Ekosistem pengeluaran yang kukuh masih tertumpu di Lembah Klang, koridor elektronik Pulau Pinang-Kedah dan wilayah ekonomi Johor-Singapura.

Sabah dan Sarawak merupakan penyumbang utama kepada ekonomi negara, tetapi sebahagian besar pengeluaran kedua-duanya masih berteraskan komoditi, tenaga dan pemprosesan primer, dengan integrasi hiliran yang agak terhad ke dalam rantaian bekalan Malaysia yang lebih luas.

Malaysia dengan itu kelihatan saling terhubung dari segi ekonomi, tetapi secara struktur masih berpecah-pecah.

Apa yang didedahkan analisis Input-Output

Analisis Input-Output Serantau (RIO) menawarkan kaedah yang lebih tepat untuk memahami keadaan ini.

Jadual Input-Output merekodkan bagaimana industri membeli daripada dan menjual kepada satu sama lain. Pekali teknikalnya mengukur kuantiti input yang diperlukan untuk menghasilkan setiap unit output.

Apabila diperluaskan merentasi wilayah, analisis ini dapat menunjukkan sama ada firma mendapatkan komponen, perkhidmatan dan teknologi daripada sumber domestik atau bergantung kepada import.

Pekali antara wilayah yang tinggi menunjukkan kewujudan rangkaian pengeluaran yang merentasi negara. Pekali yang rendah pula menunjukkan negeri-negeri berfungsi sebahagian besarnya sebagai ekonomi selari, dengan setiap negeri mempunyai hubungan yang lebih rapat dengan pasaran antarabangsa berbanding antara satu sama lain.

Jadual Input-Output nasional Malaysia bagi 2021 merekodkan RM2.097 trilion transaksi perantaraan, bersamaan 45.3% daripada jumlah penawaran, sekali gus mengesahkan kepentingan pengeluaran antara industri. Namun, jadual nasional tidak menunjukkan lokasi geografi transaksi tersebut.

Ia tidak dapat menunjukkan sama ada industri di Pulau Pinang membeli input dari Sarawak, sama ada Sabah mendapatkan bahan pembungkusan dari Selangor atau sama ada pengeluaran petrokimia di Bintulu menyokong pengeluar di bahagian lain Malaysia.

Tanpa Jadual Input-Output Serantau dan Antara Wilayah yang diterbitkan secara berkala, pembuat dasar tidak dapat mengukur rantaian nilai domestik secara tepat, mengenal pasti kebocoran import atau menentukan lokasi di mana dasar infrastruktur dan perindustrian mampu menghasilkan pengganda ekonomi nasional yang paling besar. Keadaan ini mengehadkan keberkesanan dasar pembangunan serantau.

Terhubung secara global, kurang terhubung di dalam negara

Malaysia merupakan antara ekonomi perdagangan paling terbuka di dunia, dengan jumlah perdagangan mencecah kira-kira 136.4% daripada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) pada 2025. Namun, integrasi global tidak seharusnya disamakan dengan integrasi domestik.

Sesebuah pengeluar mungkin mengimport komponen canggih dari Asia Timur, memasang produk di Pulau Pinang dan mengeksportnya ke Eropah atau Amerika Syarikat.

Walaupun terintegrasi sepenuhnya dalam rantaian nilai global, kegiatan itu mungkin menghasilkan limpahan ekonomi yang agak terhad sekiranya hanya sedikit input, perkhidmatan atau teknologi diperoleh dari wilayah lain di Malaysia.

Seperti yang dinyatakan Bank Negara Malaysia, nilai ditambah domestik menyediakan ukuran yang lebih baik tentang sejauh mana pendapatan, teknologi dan keupayaan perindustrian kekal dalam ekonomi negara. Oleh itu, cabaran Malaysia bukanlah penyertaan dalam rantaian nilai global, tetapi memperkukuh rangkaian pengeluaran domestik yang menyokongnya.

Ekonomi perindustrian maju menggabungkan keterbukaan global dengan ekosistem pembekal domestik yang kukuh, menghubungkan pengeluar, firma kejuruteraan, penyedia logistik, institusi penyelidikan dan syarikat perkhidmatan khusus merentasi pelbagai wilayah.

Malaysia memiliki kekuatan serantau yang penting — Pulau Pinang dalam elektronik, Johor dalam pembuatan dan logistik, Lembah Klang dalam kewangan dan perkhidmatan termaju, Sarawak dalam tenaga dan petrokimia serta Sabah dalam pertanian, perikanan dan pelancongan.

Kelemahannya bukan pada keupayaan itu sendiri, tetapi pada hubungan pengeluaran yang menghubungkan kesemuanya.

Kebocoran import dan pengganda domestik yang lemah

Kebocoran import berlaku apabila peningkatan permintaan domestik dipenuhi oleh pembekal asing dan bukannya pembekal Malaysia.

Import mesin dan teknologi canggih selalunya diperlukan serta memberi manfaat. Masalah timbul apabila industri domestik masih tidak berupaya membekalkan input yang secara munasabah boleh dihasilkan secara berdaya saing di Malaysia.

Pelaburan berskala besar mungkin meningkatkan KDNK tetapi hanya menghasilkan pengganda domestik yang agak sederhana sekiranya perkhidmatan kejuruteraan, mesin khusus, sistem digital dan kontrak penyelenggaraan sebahagian besarnya diimport.

Begitu juga, negeri yang mengeksport bahan mentah tetapi mengimport produk diproses serta input perindustrian mampu mencatat pertumbuhan tanpa membangunkan keupayaan perindustrian yang cukup mendalam.

Tindak balas yang sewajarnya bukanlah perlindungan perdagangan, sebaliknya pembangunan pembekal. Perolehan awam, insentif perindustrian dan kelulusan pelaburan seharusnya semakin menyokong pembangunan vendor, peningkatan kemahiran tenaga kerja, pemindahan teknologi serta perolehan domestik apabila berdaya maju secara komersial.

Mengapa koridor ekonomi masih belum mencapai potensi sepenuhnya

Koridor ekonomi Malaysia — termasuk Wilayah Ekonomi Koridor Utara, Wilayah Ekonomi Pantai Timur, Iskandar Malaysia, Koridor Pembangunan Sabah dan Koridor Tenaga Diperbaharui Sarawak — telah memperluas infrastruktur dan menarik pelaburan. Namun, infrastruktur semata-mata tidak mewujudkan rangkaian pengeluaran.

Lebuh raya, pelabuhan dan taman perindustrian memudahkan kegiatan ekonomi tetapi tidak secara automatik mewujudkan hubungan pembekal atau penciptaan nilai domestik.

Kejayaan pembangunan serantau bergantung kepada keupayaan perindustrian, tenaga kerja berkemahiran, institusi yang kukuh serta penyelarasan rapat antara pelaburan awam dengan pengeluaran swasta.

Oleh itu, prestasi koridor bukan sahaja perlu dinilai berdasarkan komitmen pelaburan, infrastruktur atau pekerjaan, tetapi juga perolehan daripada firma Malaysia, penyertaan pembekal merentasi negeri, pemindahan teknologi dan nilai ditambah domestik.

Petunjuk ini mengukur integrasi pengeluaran, bukan sekadar pelaksanaan pentadbiran.

Daripada projek negeri kepada rantaian nilai nasional

Penilaian terkini Bank Dunia mendapati jurang pendapatan serantau masih ketara, dengan negeri lebih kaya secara umumnya berkembang lebih pantas berbanding negeri lebih miskin.

Keadaan ini mencerminkan perbezaan dalam produktiviti, penumpuan industri, kemahiran dan keterhubungan pengeluaran, bukan semata-mata perbezaan dalam pindahan fiskal.

Oleh itu, peringkat seterusnya dasar serantau Malaysia perlu melihat negara sebagai satu sistem pengeluaran tunggal, bukannya kumpulan negeri yang bersaing untuk menjadi destinasi pelaburan.

Pertama, Jadual Input-Output Serantau dan Antara Wilayah perlu disusun dan diterbitkan secara berkala bagi mengukur perdagangan antara negeri, perolehan domestik, pengekalan nilai ditambah dan kebocoran import.

Kedua, projek pelaburan utama yang menerima insentif awam perlu merangkumi pelan pembangunan rantaian bekalan nasional yang mewujudkan peluang perolehan kepada firma di seluruh Malaysia.

Ketiga, pengkhususan serantau perlu bersifat saling melengkapi dan bukannya bertindih. Sumber tenaga Sarawak, ekosistem elektronik Pulau Pinang, platform logistik Johor, sumber bio Sabah serta perkhidmatan kewangan dan profesional Lembah Klang perlu berfungsi sebagai komponen bersepadu dalam rantaian nilai nasional.

Akhir sekali, dasar logistik, universiti, institusi teknikal dan pusat penyelidikan perlu diselaraskan dengan rantaian bekalan industri supaya pembangunan kemahiran memenuhi keperluan sebenar pengeluaran.

Membina saling kebergantungan ekonomi

Malaysia tidak kekurangan kekuatan serantau. Apa yang masih kurang ialah mekanisme yang mencukupi untuk menghubungkan kekuatan tersebut.

Federalisme pentadbiran telah membentuk sebuah negara bangsa yang berfungsi. Federalisme fiskal pula mewujudkan sistem untuk mengutip dan mengagihkan hasil awam.

Peringkat seterusnya ialah federalisme pengeluaran — sebuah ekonomi apabila kemakmuran sesebuah wilayah semakin bergantung kepada, dan pada masa sama menyumbang kepada, keupayaan produktif wilayah lain.

Matlamatnya bukan mencapai sara diri ekonomi, tetapi memperkukuh integrasi domestik dalam sebuah ekonomi terbuka.

Sesebuah negara menjadi benar-benar bersepadu apabila firma, teknologi, pembekal dan tenaga kerjanya saling terhubung melalui kegiatan pengeluaran.

Malaysia sebahagian besarnya telah mencapai integrasi pentadbiran. Cabaran seterusnya ialah mencapai integrasi teknikal, perindustrian dan ekonomi. - DagangNews.com

Samirul Ariff Othman adalah penganalisis hubungan antarabangsa dan lulusan Macquarie University, Sydney, Australia. Tulisan ini adalah pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian rasmi DagangNews.com