Krisis Tidak Menunggu: Adakah Rantaian Bekalan Organisasi Kita Benar-Benar Bersedia?

Krisis tidak pernah memberi amaran sebelum ia berlaku. Pandemik COVID-19, konflik geopolitik, gangguan laluan perdagangan global, bencana alam dan kenaikan kos tenaga membuktikan bahawa dunia perniagaan kini beroperasi dalam persekitaran yang semakin tidak menentu.

Risiko yang dahulu dianggap luar jangka kini berlaku lebih kerap dan memberi impak lebih besar kepada operasi organisasi.

Dalam konteks ini, kekuatan organisasi tidak lagi diukur hanya melalui keuntungan atau pertumbuhan, tetapi melalui keupayaan mengekalkan operasi, memenuhi permintaan pelanggan dan menyesuaikan diri ketika berdepan gangguan. Justeru, rantaian bekalan kini menjadi aset strategik yang menentukan daya tahan organisasi dalam krisis.

Laporan DHL Global Connectedness Tracker menunjukkan gangguan rantaian bekalan masih antara risiko utama global.

Ketegangan geopolitik, perubahan perdagangan dunia, ketidakstabilan ekonomi, kenaikan kos tenaga dan perubahan iklim mewujudkan persekitaran perniagaan yang kompleks dan sukar diramal. Kebergantungan kepada rangkaian pembekal global pula menyebabkan kesan gangguan merebak dengan pantas merentasi sempadan negara dan industri.

Sebagai contoh, konflik geopolitik di beberapa rantau telah mengganggu laluan perdagangan utama, meningkatkan kos logistik dan menjejaskan bekalan bahan mentah. 

Kejadian cuaca ekstrem seperti banjir, kemarau dan gelombang haba turut menjejaskan pengeluaran, pengangkutan dan penyimpanan produk. Ini menunjukkan risiko kini bersifat saling berkait dan boleh mencetuskan kesan berantai terhadap keseluruhan rantaian bekalan.

Justeru, organisasi tidak boleh lagi bergantung kepada pendekatan tradisional yang hanya menekankan kecekapan kos. Sebaliknya, keseimbangan antara kecekapan dan daya tahan perlu diberi keutamaan.

Pengurusan Risiko

Pelaburan dalam pengurusan risiko, kepelbagaian pembekal, penggunaan teknologi digital serta pelan kesinambungan perniagaan amat penting bagi memastikan kelangsungan operasi.

Rantaian bekalan bukan sekadar fungsi operasi yang memastikan bahan dan produk sampai tepat pada masa. Ia melibatkan rangkaian kompleks pembekal, pengeluar, pengedar, logistik dan pelanggan yang saling bergantung.

Gangguan pada satu bahagian boleh menjejaskan keseluruhan sistem. Kelewatan bahan mentah boleh melambatkan pengeluaran, kekurangan komponen boleh menghentikan penghantaran produk, manakala kenaikan kos logistik boleh menjejaskan keuntungan.

Pandemik COVID-19 menjadi bukti jelas kesan gangguan rantaian bekalan. Banyak syarikat terpaksa menghentikan operasi akibat kekurangan bahan dan komponen. Pengguna pula berdepan kekurangan produk dan kenaikan harga.

OECD melaporkan bahawa rantaian bekalan global kini semakin terdedah kepada ketegangan geopolitik, sekatan perdagangan dan ketidaktentuan ekonomi yang meningkatkan kos penghantaran antarabangsa.

Tekanan global terhadap rantaian bekalan moden

Forum Ekonomi Dunia (WEF) turut menyenaraikan konflik geopolitik, perubahan iklim dan risiko ekonomi sebagai antara ancaman utama perniagaan global. Risiko ini tidak berlaku secara berasingan, tetapi saling berkait dan boleh mencetuskan kesan berantai.

Dalam sektor maritim, UNCTAD melaporkan gangguan laluan perdagangan termasuk di Laut Merah telah memaksa syarikat perkapalan mengubah laluan, sekali gus meningkatkan masa dan kos penghantaran.

Bagi Malaysia, yang bergantung kepada perdagangan antarabangsa, kesan ini amat signifikan. Gangguan kepada pelabuhan, logistik dan aliran perdagangan boleh menjejaskan sektor pembuatan, peruncitan dan eksport.

Walaupun kesedaran terhadap daya tahan meningkat, masih banyak organisasi belum benar-benar bersedia menghadapi krisis. Antara punca utama ialah keutamaan berlebihan kepada pengurangan kos sehingga bergantung kepada pembekal tunggal atau inventori minimum, yang meningkatkan risiko ketika gangguan berlaku.

Selain itu, pengurusan risiko sering dianggap sebagai tanggungjawab jabatan tertentu sahaja, sedangkan ia perlu melibatkan keseluruhan organisasi termasuk perolehan, operasi, logistik, kewangan dan pengurusan atasan.

Kekurangan keterlihatan dalam rantaian bekalan juga menjadi cabaran apabila organisasi hanya mengenali pembekal peringkat pertama tanpa memahami risiko di peringkat seterusnya.

Cabaran Malaysia dan kebergantungan global

Malaysia sebagai ekonomi terbuka sangat terdedah kepada perubahan perdagangan global. Industri elektronik, automotif, makanan, farmaseutikal dan logistik bergantung kepada rantaian bekalan antarabangsa.

Cabaran utama termasuk kenaikan kos tenaga, inflasi, turun naik mata wang dan kekurangan tenaga kerja mahir yang memberi tekanan kepada daya saing organisasi.

Perusahaan kecil dan sederhana (PKS) lebih terkesan kerana sumber kewangan, tenaga kerja dan teknologi yang terhad. Kebanyakan PKS bergantung kepada pembekal terhad bagi bahan kritikal, menjadikan mereka lebih terdedah kepada gangguan.

Mereka juga sukar menyimpan inventori besar atau menyediakan pembekal alternatif. Apabila gangguan berlaku, PKS berdepan masalah aliran tunai, peningkatan kos operasi dan kehilangan peluang perniagaan, yang boleh menjejaskan kelangsungan perniagaan jika berpanjangan.

Dalam persekitaran tidak menentu, pengurusan rantaian bekalan perlu dilihat sebagai keperluan strategik, bukan sekadar fungsi operasi. PKS perlu mempelbagaikan pembekal, memperkukuh hubungan vendor, menggunakan teknologi digital dan merancang kesinambungan perniagaan bagi meningkatkan daya tahan.

Peranan strategik perolehan dan ESG

Fungsi perolehan juga semakin penting dan tidak lagi terhad kepada pembelian semata-mata. Ia kini berperanan strategik dalam memastikan kesinambungan bekalan dan mengurus risiko.

Penilaian pembekal perlu merangkumi bukan sahaja harga, tetapi juga prestasi, kestabilan operasi, risiko dan komitmen terhadap ESG.

Organisasi perlu memahami tahap kebergantungan kepada pembekal tertentu serta menyediakan alternatif sekiranya berlaku gangguan. Pendekatan strategic sourcing membantu meningkatkan fleksibiliti sumber bekalan.

ESG pula semakin menjadi keperluan utama dalam rantaian bekalan moden, dengan penekanan terhadap alam sekitar, sosial dan tadbir urus. Isu seperti pencemaran, eksploitasi pekerja dan kelemahan tadbir urus boleh menjejaskan reputasi organisasi, justeru penilaian ESG perlu dimasukkan dalam pengurusan vendor.

Organisasi yang mengamalkan ESG yang baik cenderung lebih berdaya tahan terhadap gangguan. Daya tahan rantaian bekalan memerlukan penilaian risiko berkala, kepelbagaian sumber, keterlihatan data serta hubungan strategik dengan pembekal.

Teknologi seperti analitik data, kecerdasan buatan dan pemantauan masa nyata membantu mengenal pasti risiko lebih awal dan mempercepat tindakan. Pelan kesinambungan perniagaan juga perlu diuji secara berkala untuk memastikan keberkesanannya.

Ke arah rantaian bekalan berdaya tahan

Tambahan lagi, organisasi kini semakin dinilai berdasarkan tahap ketelusan dan keupayaan mereka mengukur risiko rantaian bekalan secara masa nyata.

Penggunaan analitik data, kecerdasan buatan dan papan pemuka digital membolehkan organisasi mengenal pasti gangguan lebih awal dan membuat keputusan lebih pantas. Keterlihatan hujung ke hujung (end-to-end visibility) menjadi faktor kritikal yang membezakan organisasi reaktif dengan organisasi berdaya tahan.

Pada masa yang sama, pembuat dasar dan pemain industri di Malaysia perlu memperkukuh ekosistem rantaian bekalan negara melalui pelaburan dalam infrastruktur logistik, pendigitalan perdagangan serta pembangunan tenaga kerja berkemahiran.

Kerjasama strategik sektor awam dan swasta penting bagi membina rangkaian bekalan lebih kukuh dan mampu menampung kejutan luar jangka. Hanya dengan pendekatan menyeluruh ini, Malaysia dapat meningkatkan daya saing dalam rantaian bekalan global yang semakin mencabar.

Krisis bukan lagi soal “jika”, tetapi “bila”. Organisasi yang masih menganggap gangguan rantaian bekalan sebagai risiko kecil berisiko menghadapi kesan besar pada masa hadapan. Dalam dunia yang saling bergantung, daya tahan rantaian bekalan perlu menjadi keutamaan strategik.

Organisasi yang melabur dalam pengurusan risiko, hubungan pembekal, teknologi dan ESG akan lebih bersedia menghadapi ketidaktentuan. Akhirnya, organisasi yang bertahan bukanlah yang paling besar atau paling pantas, tetapi yang paling bersedia apabila krisis melanda. - DagangNews.com

Dr. Teh Zaharah Yaacob merupakan Ketua Program Sarjana Muda Pengurusan (Teknologi) dengan Kepujian Fakulti Pengurusan, Universiti Teknologi Malaysia