Krisis iklim semakin nyata, mampukah Malaysia bertindak sebelum terlambat?

Malaysia tidak kekurangan dasar iklim, pelan peralihan tenaga atau komitmen antarabangsa. Kita mempunyai sasaran tenaga boleh baharu, aspirasi pelepasan sifar bersih, pasaran karbon, Dasar Perubahan Iklim Negara dan pelbagai jawatankuasa berkaitan kelestarian.

Namun, persoalan yang lebih penting ialah: adakah semua dasar ini benar-benar bergerak sebagai satu sistem atau masih terpisah mengikut kementerian, sektor, negeri dan kitaran politik?

Persoalan ini menjadi inti kepada National Climate Governance Summit 2026, anjuran Climate Governance Malaysia, dengan tema Resilience in a Hothouse World. Sidang ini menghimpunkan kerajaan, sektor korporat, kewangan, akademia dan masyarakat sivil untuk melihat krisis iklim bukan sekadar sebagai isu alam sekitar, tetapi juga isu tadbir urus, kesihatan, ekonomi dan keselamatan negara.

Sesi bertajuk From Global Emergency to Malaysian Reality: Framing the Climate Crisis for National Action menemukan empat perspektif penting: Profesor Tan Sri Dr Jemilah Mahmood dalam bidang kesihatan dan planetary health; Edward Vrkić dari sudut pembangunan dan pembiayaan; Nik Nazmi Nik Ahmad berdasarkan pengalaman dasar kerajaan; serta Ar. Dr Serina Hijjas dari perspektif bandar dan persekitaran binaan.

Komposisi panel itu sendiri menyampaikan satu mesej jelas: krisis iklim tidak boleh diserahkan kepada saintis iklim atau kementerian alam sekitar sahaja.

Ia perlu berada di meja Jemaah Menteri, Parlimen, kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan, lembaga pengarah syarikat, bank, hospital dan universiti.

Darurat global sudah menjadi realiti Malaysia

Krisis iklim sering dibincangkan seolah-olah ia ancaman masa hadapan. Namun, data Malaysia menunjukkan bahawa perubahan tersebut sudah berlaku.

Analisis METMalaysia bagi tempoh 1969 hingga 2025 menunjukkan peningkatan suhu purata sekitar 0.24°C setiap dekad di Semenanjung Malaysia, 0.15°C di Sabah dan 0.14°C di Sarawak.

World Bank pula memberi amaran bahawa sesetengah bandar di Malaysia telah mengalami peningkatan suhu antara 1.35°C hingga 6.33°C. Menjelang pertengahan abad, kawasan bandar boleh berdepan lebih 100 hari haba ekstrem setahun.

Lebih membimbangkan, impak perubahan iklim dianggarkan berpotensi mengurangkan KDNK Malaysia sehingga 16% menjelang 2050. Pada tahun yang menyaksikan kejadian ekstrem, kerugian tahunan boleh menjadi jauh lebih besar.

Angka ini bukan sekadar statistik makroekonomi. Kesannya akan muncul dalam bentuk yang sangat dekat dengan kehidupan rakyat.

Pekerja luar kehilangan jam bekerja kerana haba. Keluarga membayar bil elektrik lebih tinggi. Hospital menerima lebih banyak kes dehidrasi, strok haba serta penyakit jantung dan buah pinggang.

Perniagaan pula terganggu akibat banjir, manakala kerajaan terpaksa menanggung kos pemulihan yang berulang.

Bagi tempoh 1 Januari hingga 3 Mei 2026, Kementerian Kesihatan merekodkan 56 kes penyakit berkaitan cuaca panas serta dua kematian akibat strok haba. Sebanyak 58% kes berkait dengan aktiviti fizikal ketika cuaca panas.

Lebih kritikal, kedua-dua kematian berlaku ketika keadaan cuaca masih berada di bawah Tahap Amaran 1.

Ini menunjukkan bahawa risiko iklim tidak hanya ditentukan oleh bacaan suhu. Ia turut dipengaruhi oleh pekerjaan, umur, penyakit kronik, reka bentuk bandar, akses kepada teduhan, perumahan dan kemampuan seseorang mendapatkan rawatan.

Masalah utama ialah jurang pelaksanaan

Malaysia tidak kekurangan ilmu. Sains iklim sudah jelas. Risiko kesihatan dan ekonomi juga semakin jelas. Teknologi untuk tenaga bersih, pengangkutan awam, bangunan cekap tenaga, sistem amaran awal dan penyelesaian berasaskan alam semula jadi sudah tersedia.

Masalah terbesar ialah jurang antara pengetahuan dengan pelaksanaan.

Iklim tidak mengikut sempadan birokrasi. Banjir tidak peduli sama ada longkang berada di bawah pihak berkuasa tempatan, sungai di bawah agensi Persekutuan atau pembangunan tanah di bawah kerajaan negeri.

Gelombang haba pula melibatkan METMalaysia, Kementerian Kesihatan, sekolah, majikan, hospital, pihak berkuasa tempatan, Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan serta penyedia tenaga.

Apabila kuasa, data dan tanggungjawab dipecahkan antara terlalu banyak institusi, setiap pihak boleh mendakwa telah menjalankan tugas masing-masing, tetapi risiko sebenar masih tidak diselesaikan.

Tadbir urus iklim yang baik bukan bermaksud menubuhkan satu lagi jawatankuasa. Ia memerlukan jawapan yang jelas kepada lima persoalan: Siapa yang bertanggungjawab? Siapa mempunyai kuasa membuat keputusan? Siapa membiayai pelaksanaan? Bagaimana prestasi diukur? Siapa perlu menjawab apabila sasaran gagal dicapai?

Asas dasar yang dibina oleh Nik Nazmi

Semasa menerajui kementerian berkaitan sumber asli dan kelestarian alam, Nik Nazmi Nik Ahmad memainkan peranan penting dalam mempercepatkan agenda peralihan tenaga dan dekarbonisasi Malaysia.

Antara langkah utama ialah peningkatan sasaran kapasiti tenaga boleh baharu kepada 70% menjelang 2050 serta usaha membuka perdagangan tenaga boleh baharu rentas sempadan.

Beliau juga terlibat dalam pelaksanaan National Energy Transition Roadmap yang memfokuskan enam pemacu utama: tenaga boleh baharu, kecekapan tenaga, hidrogen, bioenergi, mobiliti hijau serta pemerangkapan dan penyimpanan karbon.

Penubuhan Jawatankuasa Dekarbonisasi Kebangsaan dan kelulusan Dasar Perubahan Iklim Negara 2.0 turut menjadi sebahagian daripada asas institusi yang dibina ketika itu.

Namun, penilaian yang jujur perlu membezakan antara pengumuman dasar dengan hasil sebenar.

Sasaran 70% tenaga boleh baharu tidak membawa makna jika grid elektrik, penyimpanan tenaga, kelulusan projek dan struktur pasaran tidak berubah dengan cukup pantas.

Jawatankuasa dekarbonisasi pula hanya bernilai sekiranya keputusan, garis masa, indikator prestasi dan kemajuannya boleh dinilai oleh Parlimen dan masyarakat.

Komitmen sifar bersih juga mudah kekal sebagai aspirasi sekiranya tidak disokong oleh bajet, data pelepasan yang sah, tanggungjawab sektoral dan mekanisme penguatkuasaan.

Jemilah Mahmood dan dimensi kesihatan

Profesor Tan Sri Dr Jemilah Mahmood membawa satu dimensi yang sering dipinggirkan dalam perbincangan iklim Malaysia: kesihatan manusia.

Sebagai Pengarah Eksekutif Sunway Centre for Planetary Health, beliau memperjuangkan pendekatan yang menghubungkan perubahan iklim, kehilangan biodiversiti, sistem makanan, air, bencana dan ketidaksamaan dengan kesihatan manusia.

Planetary health menolak pemisahan lama antara alam sekitar dengan kesihatan. Udara tercemar bukan hanya isu Jabatan Alam Sekitar. Ia meningkatkan penyakit respiratori dan kardiovaskular.

Haba bandar bukan sekadar isu cuaca. Ia menjejaskan jantung, buah pinggang, produktiviti dan kesihatan mental.

Kehilangan hutan bukan semata-mata isu konservasi. Ia menjejaskan air, makanan, penyakit zoonotik dan keselamatan komuniti.

Implikasinya terhadap tadbir urus negara sangat besar: kesihatan perlu hadir dalam setiap dasar iklim.

Dasar tenaga perlu menilai manfaat udara bersih. Projek pengangkutan perlu mengukur kesan terhadap kesihatan dan mobiliti rakyat. Perancangan bandar perlu menilai pendedahan haba, akses kepada teduhan dan keselamatan warga emas.

Jika manfaat kesihatan tidak dimasukkan dalam analisis kos-faedah, pelaburan iklim akan sentiasa kelihatan mahal. Sebaliknya, kos penyakit, kemasukan ke hospital dan kehilangan produktiviti akan terus disembunyikan dalam bajet kementerian lain.

Adaptasi sebagai perlindungan nilai ekonomi

Edward Vrkić membawa perspektif pembangunan dan pembiayaan yang penting: risiko iklim perlu dilihat sebagai liabiliti kewangan, bukan ancaman abstrak.

Negara tetap akan membayar.

Pilihannya hanyalah sama ada membayar lebih awal untuk membina ketahanan atau membayar lebih mahal selepas rumah, jalan, perniagaan dan kehidupan rakyat musnah.

Cabaran adaptasi ialah manfaatnya sering berupa kerugian yang berjaya dielakkan. Sistem saliran yang baik menghasilkan nilai apabila rumah tidak ditenggelami air. Hutan bakau menghasilkan nilai apabila kerosakan pesisir dapat dikurangkan.

Oleh itu, tadbir urus kewangan perlu berubah. Dana awam harus digunakan untuk mengurangkan risiko dan menarik pelaburan melalui pembiayaan campuran, insurans dan instrumen kewangan berasaskan hasil.

Hutan, sungai dan biodiversiti juga perlu dinilai sebagai aset ekonomi yang menyokong air, makanan, pelancongan, kesihatan dan daya saing.

Tindakan sebenar berlaku di bandar

Peranan Ar. Dr Serina Hijjas turut menegaskan bahawa krisis iklim akhirnya berlaku di tempat manusia tinggal.

Dasar nasional mungkin mempunyai sasaran besar, tetapi pengalaman rakyat ditentukan oleh suhu rumah, keadaan longkang, kanopi pokok, akses pengangkutan awam, kualiti udara serta reka bentuk sekolah dan hospital.

Pihak berkuasa tempatan perlu dinaikkan daripada pelaksana kecil kepada institusi utama adaptasi iklim.

Mereka memerlukan data risiko, kepakaran, pembiayaan dan kuasa untuk mengawal pembangunan. Tanpa kapasiti di peringkat bandar dan daerah, dasar nasional akan berhenti di Putrajaya.

Daripada pengumuman kepada akauntabiliti

Malaysia perlu beralih daripada budaya pengumuman kepada budaya prestasi.

Setiap dasar iklim mesti mempunyai pemilik, sasaran tahunan dan laporan kemajuan yang boleh diperiksa.

Bajet negara perlu menunjukkan perbelanjaan sebenar untuk mitigasi, adaptasi dan pemulihan.

Kesihatan mesti menjadi indikator teras, bukan hanya jumlah karbon yang dikurangkan.

Koordinasi Persekutuan, negeri dan tempatan pula perlu dijadikan perjanjian prestasi, bukan sekadar mesyuarat.

Syarikat juga perlu berhenti melihat iklim sebagai kandungan laporan ESG. Lembaga pengarah perlu menilai risiko fizikal, rantaian bekalan, tenaga, air dan kesihatan pekerja sebagai tanggungjawab fidusiari.

Malaysia sudah mempunyai banyak komponen dasar. Tetapi memiliki banyak dokumen tidak semestinya bermaksud memiliki satu sistem.

Krisis iklim kini bukan lagi ujian sama ada Malaysia memahami sains.

Ia ialah ujian sama ada institusi kita mampu bertindak sebelum bencana, bukan sekadar bertindak selepas kerosakan berlaku.

Malaysia tidak kekurangan amaran. Yang diperlukan sekarang ialah kuasa, disiplin dan akauntabiliti untuk bertindak. - DagangNews.com

Dr Darween Rozehan Shah Iskandar Shah ialah pensyarah kanan dan penyelidik di Centre for Planetary Health Systems and Innovation dan Fakulti Perubatan dan Sains Kesihatan, Perdana Universiti.