Hospital Baharu Bukan Penyelesaian Jika Doktor dan Jururawat Masih Tidak Mencukupi

Cadangan pembinaan Hospital Awam Petaling Jaya wajar disambut baik. Petaling Jaya, Subang Jaya dan Puchong kini bukan lagi kawasan pinggiran bandar, tetapi koridor urban padat yang menanggung beban penduduk, trafik, penyakit kronik dan permintaan kesihatan yang semakin meningkat.

Maka, keperluan sebuah hospital awam di Petaling Jaya memang munasabah. Malah, bagi ramai keluarga B40 dan M40 berpendapatan rendah, hospital awam bukan pilihan kedua, tetapi satu-satunya pilihan rawatan yang mampu dicapai.

Namun, persoalan besar yang perlu ditanya ialah: adakah kita sedang menyelesaikan masalah kesihatan dengan cara yang benar-benar sihat?
 

Jika tapak yang dikenal pasti melibatkan kawasan rekreasi atau ruang awam komuniti, maka isu ini tidak boleh dibaca secara mudah sebagai “hospital lawan taman”. Ia jauh lebih besar. Ini ialah isu perancangan bandar, kesihatan awam, ekonomi kesihatan, kelestarian persekitaran dan krisis tenaga kerja kesihatan.

Kritikan ini bukan untuk menolak hospital awam. Sebaliknya, ia menuntut supaya hospital baharu tidak dibina dengan mengorbankan infrastruktur pencegahan penyakit dan tidak menambah tekanan kepada sistem kesihatan yang sudah retak.

Taman rekreasi bukan tanah kosong

Ruang rekreasi tidak boleh dilihat sebagai tanah lebihan yang boleh dikorbankan apabila negara memerlukan bangunan baharu. Dari sudut kesihatan awam, taman, padang, kompleks sukan dan kawasan terbuka ialah sebahagian daripada sistem kesihatan tidak formal.

Ia mungkin tidak mempunyai doktor, jururawat atau mesin imbasan. Namun, ia membantu mencegah penyakit sebelum rakyat menjadi pesakit.

Ruang rekreasi membolehkan kanak-kanak bermain, warga emas berjalan, keluarga berinteraksi, remaja bersukan dan komuniti mengurangkan tekanan hidup bandar. Ia menyokong aktiviti fizikal, kesihatan mental, hubungan sosial, pengurangan kesan pulau haba bandar dan kualiti hidup.

Dalam negara yang sedang berdepan peningkatan penyakit tidak berjangkit seperti diabetes, hipertensi, obesiti dan penyakit jantung, mengurangkan ruang fizikal untuk aktiviti sihat ialah keputusan yang perlu diperhalusi secara serius.

Data kesihatan nasional menunjukkan lebih separuh orang dewasa di Malaysia berada dalam kategori berlebihan berat badan atau obes. Hampir satu pertiga tidak cukup aktif secara fizikal, manakala hampir separuh menjalani gaya hidup sedentari. Dalam keadaan sebegini, ruang rekreasi awam bukan kemewahan. Ia adalah intervensi kesihatan awam.

Jika kita membina hospital dengan mengorbankan ruang yang membantu mencegah penyakit, maka kita sebenarnya sedang mencipta paradoks dasar: membina tempat merawat penyakit sambil mengurangkan ruang yang membantu mencegah penyakit.
 

Sistem kesihatan bukan hanya kurang hospital

Kesesakan hospital awam bukan semata-mata berpunca daripada kekurangan bangunan. Ia juga berpunca daripada klinik kesihatan yang terlalu sesak, sistem rujukan yang tidak cukup lancar, peralatan yang semakin usang, pembiayaan yang terhad dan tenaga kerja yang semakin letih.

Apabila klinik kesihatan tidak mampu menyerap permintaan pesakit harian, kes ringan dan sederhana akan tertumpu ke jabatan kecemasan hospital. Apabila tempoh menunggu temu janji terlalu panjang, pesakit datang ke hospital. Apabila penjagaan penyakit kronik di peringkat komuniti tidak cukup kuat, komplikasi akhirnya masuk ke wad.

Dalam bahasa mudah, hospital menjadi tempat menanggung kegagalan sistem huluan.

Maka, membina hospital baharu tanpa memperkukuh klinik kesihatan adalah seperti membina longkang besar di hilir tanpa membaiki punca banjir di hulu.

Hospital baharu mungkin dapat mengurangkan tekanan buat sementara waktu, tetapi jika sistem primer tidak diperkuat, kesesakan akan berulang.
 

Tenaga kerja kesihatan ialah titik paling kritikal

Isu paling penting yang perlu ditegur secara jujur ialah krisis tenaga kerja kesihatan.

Kerajaan MADANI memang telah mengumumkan beberapa langkah positif, termasuk tawaran jawatan tetap kepada doktor kontrak dan pelantikan jururawat. Langkah ini wajar diakui. Namun, ia masih belum mencukupi untuk menyelesaikan masalah struktur yang lebih besar.

Sistem kesihatan Malaysia tidak hanya memerlukan bangunan hospital. Ia memerlukan manusia untuk menggerakkan hospital.

Sebuah hospital 500 katil memerlukan doktor, jururawat, pakar, pegawai farmasi, pegawai makmal, pegawai pengimejan perubatan, pembantu pegawai perubatan, ahli fisioterapi, pegawai pemakanan, petugas sokongan, penyelenggaraan, pembersihan, keselamatan, pengurusan sisa perubatan dan pentadbiran yang cekap.

Tanpa tenaga kerja yang mencukupi, katil hospital hanyalah angka.

Di sinilah kritikan terhadap kerajaan perlu dibuat dengan jelas. Kerajaan tidak boleh terus mempersembahkan pembinaan hospital baharu sebagai bukti komitmen kepada rakyat, tetapi pada masa yang sama gagal menyelesaikan kekurangan pejawatan dalam sektor kesihatan.

Jika Hospital Awam Petaling Jaya dibina tetapi tenaga kerjanya diambil daripada Hospital Shah Alam, Hospital Sungai Buloh, PPUM atau klinik kesihatan sekitar, maka kerajaan tidak menambah kapasiti sebenar. Kerajaan hanya memindahkan kesesakan dari satu fasiliti ke fasiliti lain.

Inilah yang boleh disebut sebagai kesan sedutan tenaga kerja. Hospital baharu kelihatan seperti penambahan kapasiti, tetapi sebenarnya menyedut doktor, jururawat dan petugas daripada fasiliti sedia ada. Akhirnya, kualiti perkhidmatan di fasiliti lain pula terjejas.

Hospital baharu tanpa pertambahan pejawatan bukan reformasi kesihatan. Ia hanya pemindahan kesesakan ke bangunan baharu.

Belajar daripada Hospital Pasir Gudang

Pengalaman Hospital Pasir Gudang wajar menjadi amaran. Sebuah hospital moden boleh siap dibina, tetapi jika jawatan tidak diisi, operasi tetap terbatas.

Apabila hospital mempunyai katil tetapi tidak cukup petugas, sebahagian wad tidak dapat beroperasi sepenuhnya. Apabila perkhidmatan tidak dapat dibuka sepenuhnya, rakyat tetap menunggu. Apabila rakyat tetap menunggu, bangunan baharu tidak memberikan manfaat seperti yang dijanjikan.

Ini sepatutnya menjadi pengajaran penting untuk Hospital Awam Petaling Jaya.

Sebelum projek diumumkan sebagai kejayaan pembangunan, kerajaan perlu menjawab beberapa soalan asas. Berapa jumlah jawatan baharu yang akan diwujudkan? Berapa doktor tetap? Berapa jururawat? Berapa pakar? Berapa pembantu pegawai perubatan? Berapa pegawai farmasi, makmal, radiologi dan rehabilitasi? Adakah jawatan ini benar-benar tambahan atau sekadar penempatan semula?

Tanpa jawapan ini, rakyat hanya melihat pelan bangunan, bukan pelan perkhidmatan kesihatan.

Kos sebenar bukan sekadar harga tanah

Perbahasan tanah untuk hospital sering tertumpu kepada kos tanah, kos pembinaan, kesesuaian lokasi dan akses jalan raya. Semua itu penting. Tetapi kos ekonomi kesihatan jauh lebih besar.

Jika ruang rekreasi dikurangkan, aktiviti fizikal penduduk boleh terjejas. Jika aktiviti fizikal menurun, risiko penyakit tidak berjangkit meningkat. Jika penyakit tidak berjangkit meningkat, kos rawatan, kehilangan produktiviti dan beban keluarga turut meningkat.

Malaysia sudah menanggung beban ekonomi akibat penyakit tidak berjangkit yang sangat besar. Penyakit seperti diabetes, penyakit kardiovaskular, kanser dan penyakit respiratori kronik bukan sekadar isu klinikal. Ia isu ekonomi negara.

Dalam kerangka ekonomi kesihatan, taman rekreasi bukan sekadar ruang sosial. Ia adalah pelaburan pencegahan.

Jika kita menilai tanah hanya berdasarkan nilai pembangunan fizikal, kita akan terlepas nilai kesihatan awam yang tidak kelihatan tetapi sangat mahal apabila hilang.

B40 memerlukan hospital, tetapi B40 juga memerlukan taman

Isu hospital Petaling Jaya mempunyai dimensi keadilan sosial.

Golongan berpendapatan tinggi mempunyai pilihan. Mereka boleh pergi ke hospital swasta, membeli insurans, membayar deposit atau mendapatkan rawatan lebih cepat. Tetapi B40 tidak mempunyai kemewahan yang sama.

Bagi keluarga B40 di kawasan padat bandar, hospital awam bukan pilihan kedua. Ia sering menjadi satu-satunya pilihan yang mampu dicapai.

Namun, B40 juga bergantung kepada ruang awam. Mereka mungkin tidak mempunyai gimnasium, kelab sukan, kawasan rumah yang luas atau akses kepada persekitaran rekreasi berbayar. Maka, apabila kawasan rekreasi awam dikorbankan, golongan yang paling terjejas juga ialah B40.

Inilah dilema dasar yang perlu difahami: B40 memerlukan hospital awam, tetapi B40 juga memerlukan ruang rekreasi awam.

Apa yang patut dilakukan?

1. Kerajaan perlu menjalankan Penilaian Impak Kesihatan, Penilaian Impak Alam Sekitar dan Penilaian Impak Sosial secara telus sebelum keputusan tapak dimuktamadkan.

2. Prinsip “tiada kehilangan bersih ruang rekreasi awam” mesti digunakan. Jika kawasan rekreasi benar-benar terpaksa digunakan, kerajaan wajib menggantikannya dengan ruang rekreasi baharu yang sama atau lebih baik dari segi keluasan, akses, keselamatan, teduhan dan fungsi komuniti.

3. Kerajaan perlu membentangkan pelan tenaga kerja Hospital Awam Petaling Jaya. Pelan ini perlu menyatakan jumlah jawatan baharu, fasa pengisian, latihan, pengkhususan dan jaminan bahawa fasiliti lain tidak akan dilemahkan melalui pemindahan petugas.

4. Penyelesaian jangka pendek tidak boleh menunggu hospital siap. Kerajaan boleh meneroka pembelian perkhidmatan atau penyewaan kapasiti daripada hospital swasta terpilih, bantuan bagi menampung perbezaan kos rawatan untuk golongan B40 di fasiliti tertentu, dan laluan rujukan pantas untuk kes yang sesuai.

5. Klinik kesihatan bandar perlu dinaik taraf menjadi hab penjagaan primer yang lebih kuat, khususnya untuk rawatan penyakit kronik, diagnostik asas, rawatan harian dan susulan komuniti.

Bina Hospital Sebagai Model Baharu Pembangunan Kesihatan Bandar

Hospital Awam Petaling Jaya memang diperlukan. Tetapi hospital baharu tidak boleh dijadikan jawapan mudah kepada masalah yang jauh lebih dalam.

Jika kerajaan membina hospital dengan mengorbankan ruang rekreasi tanpa penggantian setara, maka kerajaan melemahkan pencegahan penyakit.

Jika kerajaan membina hospital tanpa jawatan baharu yang mencukupi, maka kerajaan memindahkan kesesakan, bukan menyelesaikannya.

Jika kerajaan membina hospital tanpa memperkukuh klinik kesihatan, maka hospital baharu itu akhirnya akan menerima limpahan masalah yang sama.

Kerajaan MADANI mempunyai peluang untuk menjadikan Hospital Awam Petaling Jaya sebagai model baharu pembangunan kesihatan bandar: hospital awam yang adil, hijau, cekap, berasaskan data dan disokong oleh tenaga kerja yang mencukupi.

Tetapi untuk itu berlaku, kerajaan perlu berani mengakui satu perkara: reformasi kesihatan bukan sekadar membina bangunan. Reformasi kesihatan ialah membina sistem yang tidak membuat rakyat dan petugasnya terus sakit.

Kejayaan sebenar bukan hanya apabila pesakit mendapat katil hospital.

Kejayaan sebenar ialah apabila rakyat tidak mudah menjadi pesakit sejak awal. - DagangNews.com

Dr. Darween Rozehan Shah Iskandar Shah merupakan pensyarah kanan dan penyelidik di Center of Planetary Health Systems and Innovation, Fakulti Perubatan dan Sains Kesihatan, Perdana Universiti. Beliau sebelum ini berkhidmat di KPJ Healthcare University dan Azman Hashim International Business School, Universiti Teknologi Malaysia, serta aktif dalam penyelidikan berkaitan impak kesihatan akibat perubahan iklim, faktor persekitaran dan ekonomi kesihatan.