Menilai semula Perbankan Digital di Asia Tenggara: Melangkaui pertumbuhan faedah tinggi ke arah keterangkuman mampan

Asia Tenggara diiktiraf sebagai satu daripada makmal inovasi perbankan digital paling menjanjikan di dunia.

Namun begitu, di sebalik jangkaan pasaran perkhidmatan kewangan digital yang dijangka mencecah AS$380 bilion menjelang tahun 2025, kira-kira 75% pengguna di rantau ini masih kekurangan akses kepada perkhidmatan perbankan yang mencukupi.

Transformasi digital telah terbukti meningkatkan keterangkuman kewangan secara ketara di Asia Tenggara.

Dalam tempoh lima tahun kebelakangan ini, enam negara di Asia Tenggara — Malaysia, Singapura, Indonesia, Filipina, Thailand dan Vietnam — telah mengeluarkan lesen perbankan digital.

Inisiatif ini bertujuan untuk memperluas akses perbankan kepada golongan berpendapatan rendah serta perusahaan kecil dan mikro yang selama ini terpinggir oleh cawangan perbankan tradisional.

Walaupun terdapat usaha bersama daripada kerajaan, bank pusat, syarikat gergasi industri dan firma teknologi, belum ada satu pun bank digital yang benar-benar muncul sebagai pesaing penanda aras yang boleh menyaingi bank tradisional secara langsung.

Model B2B2C

Hal ini bukan disebabkan oleh kekurangan teknologi, tetapi disebabkan ketidaksepadanan yang mendalam antara model perniagaan "Business-to-Business-to-Consumer" (B2B2C) dengan logik keuntungan berasaskan “spread kadar faedah” tradisional.

Pendekatan awal kebanyakan bank digital yang bergantung kepada ekosistem syarikat induk — seperti e-dagang, pelancongan atau aplikasi super — untuk menarik pelanggan melalui kadar deposit yang tinggi, telah terbukti tidak mampan dalam jangka panjang.

Model ini mengabaikan janji asas perbankan digital: menggunakan teknologi untuk menjana keuntungan melalui keterangkuman kewangan, bukannya sekadar bersaing mendapatkan pelanggan sedia ada bank konvensional.

Pada masa ini, kebanyakan bank digital yang berlesen masih mengikut laluan B2B2C, dengan menggunakan ekosistem syarikat induk mereka untuk menukar pengguna sedia ada kepada pelanggan deposit atau kredit.

Sebagai contoh, kerjasama antara YUP di Indonesia dan ekosistem Gojek telah menghasilkan hampir sejuta kad dikeluarkan dan lebih sejuta transaksi bulanan dalam tempoh dua tahun. Rangkaian pedagang YUP dilaporkan merangkumi lebih 50 juta outlet dan mengendalikan sekitar 50 juta transaksi setiap tahun.

Di Malaysia, GXBank muncul sebagai pendahulu sektor perbankan digital dengan pegangan deposit pelanggan tertinggi, mencecah RM2.16 bilion setakat September 2024.

Namun begitu, strategi ini kembali membawa persaingan ke arah pasaran pelanggan runcit sedia ada, sekali gus menyebabkan bank digital terpaksa menanggung subsidi kadar faedah deposit (3~5%) atau menawarkan ganjaran seperti pengecualian yuran tahunan dan pulangan tunai tinggi — jauh lebih tinggi daripada purata industri.

Dalam jangka pendek, strategi ini mungkin meningkatkan Nilai Barangan Kasar (GMV), tetapi tidak dapat mengubah hakikat bahawa "spread kadar faedah" masih menjadi sumber keuntungan utama perbankan.

Kitaran kenaikan kadar faedah global pada tahun 2023 telah meningkatkan kos dana bank digital, manakala bank-bank besar tradisional pula mampu mengekalkan kos pembiayaan yang rendah melalui deposit permintaan dan pinjaman antara bank. Ini mengakibatkan jurang keuntungan yang semakin melebar.

Beralih kepada model baharu

Dalam lima tahun akan datang, sekiranya bank digital mahu terus wujud secara berdikari dalam sistem kewangan Asia Tenggara, mereka perlu melangkaui model sempit berasaskan spread faedah tinggi dan beralih kepada pendekatan baharu seperti "kewangan senario akaun perniagaan digital".

Bank digital di Asia Tenggara sebenarnya tidak gagal, sebaliknya kelebihan awal mereka — gabungan “aplikasi super + lesen perbankan” — semakin pudar.

Titik pemisah sebenar dijangka berlaku sekitar tahun 2027: apabila berlaku penyeragaman regulatori, persekitaran kadar faedah menjadi normal, dan modal kembali ke tahap rasional.

Pemain yang mampu berkhidmat kepada pelanggan long-tail dengan kos rendah dan menjana pendapatan bukan berasaskan spread faedah akan berpeluang menyaingi bank tradisional serta mencapai keseimbangan antara fungsi sosial dan kelestarian perniagaan.

Kejayaan Revolut, yang dianugerahkan “Bank Digital Terbaik” pada 2025 selepas mencapai 60 juta pengguna, membuktikan bahawa ekonomi unit bertambah baik apabila bank memenuhi keperluan yang belum dipenuhi — bukan sekadar mengejar pelanggan perbankan sedia ada.

Bagi Asia Tenggara, ini bermaksud mengubah angka 75% pengguna tidak mendapat perkhidmatan mencukupi kepada asas sebenar dalam pembinaan semula seni bina kewangan yang baharu dan lebih inklusif. - DagangNews.com

Liu Renzhong dan Dr. Teo Poh Chuin adalah Pensyarah Kanan di Azman Hashim International Business School Universiti Teknologi Malaysia