Ketidakpastian Jadi Senjata Baharu Kuasa Dunia: Siapa Mengawal Risiko, Dia Mengawal Pasaran

Hampir satu perlima daripada penggunaan minyak dunia melalui Selat Hormuz, menjadikannya antara laluan maritim paling strategik di dunia.

Namun, pengajaran daripada krisis Selat Hormuz pada tahun 2026 jauh melangkaui persoalan bekalan tenaga atau turun naik harga minyak semata-mata.

Walaupun ketegangan berjaya diredakan melalui saluran diplomatik dan pergerakan kapal dagang mula kembali pulih secara beransur-ansur, keyakinan dunia perniagaan masih belum benar-benar pulih.

Premium insurans risiko peperangan kekal tinggi, jadual pelayaran terus terganggu, manakala syarikat di seluruh dunia masih mengambil langkah berjaga-jaga terhadap kemungkinan berlakunya gangguan baharu.

Perkembangan ini memperlihatkan bahawa satu perubahan yang lebih besar sedang berlaku dalam sistem antarabangsa.

Sepanjang sebahagian besar sejarah moden, persaingan strategik tertumpu kepada penguasaan wilayah, sumber asli dan laluan perdagangan laut.

Daripada Penguasaan Wilayah kepada Penguasaan Persepsi

Daripada dominasi Empayar British ke atas laluan maritim antarabangsa sehinggalah kepada pakatan ketenteraan sepanjang era Perang Dingin, kekuatan sesebuah negara lazimnya diukur berdasarkan keupayaannya menguasai ruang fizikal serta mempertahankan sempadannya.

Namun, landskap tersebut sedang berubah dengan begitu ketara.

Pada abad ke-21, pengaruh sesebuah negara semakin tidak bergantung kepada keupayaan menguasai wilayah semata-mata. Sebaliknya, ia semakin ditentukan oleh kebolehannya membentuk jangkaan, persepsi dan keyakinan pasaran.

Hakikat inilah yang menjadi antara perubahan paling mendasar dalam ekonomi politik antarabangsa hari ini.

Jika pada suatu ketika dahulu kuasa diukur melalui jumlah kereta kebal, kapal induk atau keluasan wilayah, hari ini kuasa semakin diukur melalui keupayaan mempengaruhi cara dunia menilai risiko.

Dalam erti kata lain, ketidakpastian kini bukan lagi sekadar cabaran yang perlu diurus, tetapi telah bertukar menjadi sumber nilai strategik yang boleh dimanfaatkan sebagai instrumen kuasa.

Pasaran Bertindak Balas terhadap Kemungkinan

Kerajaan, pelabur, institusi kewangan, syarikat insurans, syarikat perkapalan dan syarikat multinasional kini membuat keputusan bukan sahaja berdasarkan keadaan semasa, malah berdasarkan kemungkinan yang boleh berlaku pada masa hadapan.

Selat Hormuz menjadi contoh paling jelas terhadap perubahan ini.

Laluan tersebut tidak pernah ditutup sepenuhnya. Perdagangan dunia juga tidak terhenti. Namun, kemungkinan bahawa ia boleh terganggu sudah memadai untuk mengubah tingkah laku pasaran.

Pedagang tenaga menyesuaikan strategi dagangan mereka. Syarikat insurans menyemak semula penilaian risiko. Pengendali kapal mengubah laluan dan jadual pelayaran. Pelabur pula menilai semula keputusan pelaburan mereka.

Pasaran tidak lagi bertindak balas semata-mata terhadap apa yang telah berlaku.

Sebaliknya, pasaran bertindak balas terhadap apa yang mungkin berlaku.

Risiko Kini Menentukan Nilai Strategik

Di sinilah letaknya perubahan yang paling besar.

Geografi masih menentukan kedudukan sesebuah negara, namun pada abad ke-21, risiko semakin menentukan nilai strategiknya.

Sesebuah laluan perkapalan tidak semestinya perlu ditutup untuk menjejaskan perdagangan dunia. Sesebuah pelabuhan tidak semestinya perlu diserang untuk kehilangan daya saing komersialnya.

Begitu juga, sesuatu rantaian bekalan tidak semestinya perlu terputus untuk menjadi rapuh.

Memadai sekiranya wujud tahap ketidakpastian yang cukup tinggi.

Apabila ketidakpastian meningkat, kos mula meningkat. Premium insurans menjadi lebih mahal. Pembiayaan menjadi lebih sukar. Jadual penghantaran menjadi kurang menentu. Pelaburan mula ditangguhkan, manakala syarikat antarabangsa mula mencari laluan, pembekal dan lokasi pengeluaran alternatif.

Mata Wang Baharu Kuasa Global

Inilah wajah baharu persaingan strategik dunia.

Kuasa tidak lagi semestinya dizahirkan melalui penggunaan kekuatan ketenteraan secara langsung. Sebaliknya, ia semakin dizahirkan melalui keupayaan membentuk persepsi risiko dan mempengaruhi keputusan ekonomi pihak lain.

Dengan kata lain, dunia sedang bergerak daripada suatu zaman yang mengukur kuasa berdasarkan keupayaan menguasai ruang kepada suatu zaman yang mengukur kuasa berdasarkan keupayaan mengurus dan menentukan nilai ketidakpastian.

Dalam dunia baharu ini, ketidakpastian bukan lagi sekadar kesan sampingan daripada konflik geopolitik, sebaliknya telah menjadi mata wang baharu kuasa.

Dan perubahan inilah yang menjadi asas kepada apa yang boleh disifatkan sebagai Ekonomi Politik Risiko Geopolitik. - DagangNews.com


 

Samirul Ariff Othman adalah penganalisis politik global, perniagaan dan ekonomi. Beliau merupakan pensyarah adjung di Universiti Teknologi PETRONAS (UTP) dan perunding kanan di Global Asia Consulting. Beliau menulis mengenai perspektif global, strategi dan kenegaraan, dengan memberi pandangan strategik terhadap dunia yang semakin kompleks. Pandangan yang dikemukakan di sini adalah sepenuhnya pandangan peribadi beliau.