Astro, TV3 dan Mega TV: Industri media berubah, penonton menentukan siapa bertahan

Pelbagai analisis mengenai kemerosotan Astro kebelakangan ini membuka persoalan yang jauh lebih besar daripada kedudukan kewangan sebuah syarikat televisyen berbayar.

Apa yang berlaku kepada Astro sebenarnya sebahagian daripada perubahan terbesar dalam sejarah industri media — bukan sahaja di Malaysia, malah di seluruh dunia.

Pengalaman melalui beberapa fasa industri ini, daripada TV3 dan Mega TV di Malaysia sehingga Dubai Media City, memberikan perspektif tentang bagaimana teknologi berkali-kali mengubah cara kandungan dihasilkan, diedarkan dan ditonton.

Mega TV pernah muncul sebagai antara pelopor televisyen berbayar Malaysia sebelum akhirnya tewas kepada model perniagaan yang lebih besar dan agresif. TV3 pula melalui zaman ketika televisyen terestrial menjadi medium paling berkuasa untuk mencapai rakyat Malaysia.

Kemudian, perkembangan di pusat media antarabangsa seperti Dubai Media City memperlihatkan industri bergerak daripada televisyen tradisional kepada satelit, internet dan akhirnya dunia digital.

Hari ini, perubahan yang berlaku jauh lebih besar. Televisyen masih hidup, tetapi cara manusia menonton televisyen sudah berubah.

Dari ruang tamu kepada telefon pintar

Dahulu, televisyen menentukan masa penonton. Kalau drama bermula pukul 9 malam, penonton perlu berada di hadapan televisyen pada pukul 9 malam. Kemudian muncul Astro dengan ratusan saluran dan pilihan penonton semakin bertambah.

Internet mengubah seluruh permainan. Netflix tidak menentukan bila seseorang perlu menonton. YouTube tidak mempunyai waktu siaran tetap. TikTok pula menjadikan aliran kandungan seolah-olah tidak pernah berhenti.

Penonton hari ini tidak lagi membeli televisyen semata-mata untuk menonton televisyen. Mereka membeli telefon pintar untuk berkomunikasi, bekerja, membaca berita, berhibur dan mengikuti perkembangan dunia. Dalam keadaan itu, televisyen tradisional kehilangan sebahagian daripada keistimewaannya.

Menurut PwC Global Entertainment & Media Outlook, industri hiburan dan media global masih berkembang dan dijangka mencapai sekitar AS$4.2 trilion menjelang 2030. Namun, pertumbuhan semakin tertumpu kepada digital dan penstriman, sedangkan hasil televisyen tradisional terus berdepan tekanan.

Ini menunjukkan satu perkara penting: industri media tidak sedang mati.

Yang semakin terhakis ialah model lama industri media.

Pengajaran daripada kejatuhan Mega TV

Pengalaman Mega TV memberikan perspektif menarik apabila melihat kedudukan Astro hari ini. Ketika itu, televisyen berbayar merupakan sesuatu yang baharu dan dilihat mempunyai masa depan cerah.

Astro kemudian muncul dengan skala jauh lebih besar — satelit, modal, kandungan antarabangsa, sukan dan rangkaian pengedaran yang menjadikannya begitu dominan. Akhirnya Mega TV tidak mampu bersaing.

Daripada episod itu muncul satu pengajaran yang kekal relevan: pesaing tidak semestinya datang daripada industri yang sama.

Mega TV dahulu bersaing dengan Astro. Astro hari ini bukan sahaja bersaing dengan syarikat televisyen, malah dengan internet, Netflix, YouTube, TikTok, Disney+ dan berjuta-juta pencipta kandungan.

Perubahan itu menjadikan persaingan media jauh lebih kompleks. Ia bukan lagi pertandingan antara saluran dengan saluran, sebaliknya persaingan mendapatkan masa dan perhatian pengguna.

Astro masih besar, tetapi kelebihannya semakin mengecil

Astro tidak wajar digambarkan seolah-olah sudah mati. Laporan FY2026 menunjukkan Astro mempunyai sekitar 5.2 juta rumah TV, penembusan 63%, 16.2 juta pendengar radio mingguan dan 144 juta jumlah audiens digital.

Namun, hasil FY2026 sekitar RM2.8 bilion, dengan keuntungan bersih yang boleh diagihkan kepada pemegang saham atau PATAMI hanya RM63 juta.

Di sinilah cabaran sebenar terserlah. Skala besar tidak lagi semestinya menjamin keuntungan besar.

Pengguna mempunyai terlalu banyak pilihan — daripada Netflix kepada YouTube percuma dan TikTok, termasuk kandungan yang boleh muncul di media sosial sebelum sempat disiarkan melalui televisyen tradisional.

Astro sendiri menyedari perubahan ini. Pelancaran Astro X3 dan pengembangan Sooka, selain kerjasama kandungan dengan Netflix dan Disney+, menunjukkan syarikat itu sedang bergerak ke arah model yang semakin mengutamakan penstriman.

Ini bukan lagi sekadar pilihan strategi. Ia semakin menjadi persoalan kelangsungan perniagaan.

Media Prima, RTM dan pemain lain turut berubah

Media Prima juga menarik untuk diperhatikan kerana TV3 pernah berada pada zaman apabila sebuah drama popular mampu menjadi perbualan seluruh negara pada keesokan harinya.

Keadaan itu sudah berubah.

Hari ini, Media Prima perlu beroperasi sebagai sebuah kumpulan media dan bukannya sekadar pemilik stesen televisyen. TV3, 8TV, TV9, ntv7, portal berita dan REV Media Group perlu bergerak dalam ekosistem yang saling melengkapi.

Dalam sembilan bulan FY2026, Media Prima dilaporkan mencatat keuntungan bersih RM13.1 juta, meningkat 89% berbanding tempoh sama sebelumnya, dibantu antara lain oleh pengurangan kos dan peningkatan pendapatan bukan iklan.

Ini memberikan satu lagi pengajaran penting: media tradisional masih boleh hidup jika sanggup mengubah model perniagaannya.

RTM pula kini mempunyai ekosistem yang jauh lebih luas berbanding dahulu serta satu kelebihan yang tidak dimiliki pemain komersial — fungsi penyiaran awam.

Selepas Astro gagal mendapatkan hak Piala Dunia FIFA 2026, RTM dan Unifi TV memainkan peranan penting dalam menyediakan akses kepada rakyat. Lebih menarik, RTM dan Astro kemudiannya memperkukuh kerjasama strategik pengedaran kandungan melalui NJOI dan Sooka.

Pesaing semalam boleh menjadi rakan pengedaran hari ini.

Unifi TV pula lahir daripada ekosistem telekomunikasi, dengan internet menjadi produk utama manakala televisyen menjadi sebahagian daripada keseluruhan perkhidmatan.

Bernama TV, TV AlHijrah dan penyiar negeri seperti TVS turut menunjukkan bahawa kandungan khusus serta identiti tempatan masih mempunyai nilai. Persoalan lebih besar sekarang bukan sekadar jumlah penonton, tetapi bagaimana perhatian penonton itu boleh diterjemahkan kepada hasil.

Pengiklanan, sukan dan kedatangan AI

Antara perubahan terbesar dalam industri media ialah bagaimana pengiklan membelanjakan wang mereka.

Pengiklan kini boleh terus menyasarkan kumpulan pengguna tertentu melalui Google, YouTube dan TikTok tanpa perlu membeli slot televisyen nasional. Keupayaan mengukur prestasi kempen secara digital turut mengubah pertimbangan pengiklan.

Sukan langsung masih menjadi antara aset paling bernilai kepada televisyen kerana penonton mahu melihatnya ketika ia berlaku.

Namun, kehilangan hak Piala Dunia FIFA 2026 oleh Astro menjadi simbol kepada dilema industri: hak penyiaran premium semakin mahal, sedangkan pulangan komersial tidak semestinya berkembang pada kadar yang sama.

Gelombang seterusnya ialah kecerdasan buatan (AI).

AI berpotensi menurunkan kos menghasilkan kandungan dengan ketara, tetapi pada masa sama menyebabkan jumlah kandungan berkembang luar biasa pantas.

Cabaran masa depan bukan lagi semata-mata menghasilkan kandungan. Cabarannya ialah menghasilkan kandungan yang dipercayai, mempunyai nilai dan benar-benar mahu ditonton.

Sebab itulah jenama, kewartawanan profesional dan kandungan tempatan masih penting walaupun teknologi penghasilan dan pengedaran berubah.

Siapa akan menang?

Persoalan masa depan bukan lagi siapa akan menjadi raja televisyen Malaysia.

Astro mempunyai pelanggan dan kandungan sukan. Media Prima mempunyai ekosistem kandungan. RTM mempunyai jangkauan awam. Unifi mempunyai infrastruktur telekomunikasi. YouTube dan TikTok pula mempunyai berjuta-juta pencipta kandungan.

Persaingan sebenar bukan lagi antara stesen televisyen.

Persaingan sebenar adalah untuk mendapatkan masa dan perhatian manusia.

Sejarah TV3, Mega TV dan perkembangan pusat media antarabangsa seperti Dubai Media City menunjukkan satu perkara yang sama: teknologi baharu berkali-kali mengubah pemain, model perniagaan dan tabiat pengguna.

Industri juga pernah menyaksikan syarikat yang kelihatan terlalu besar untuk gagal akhirnya hilang atau kehilangan pengaruh.

Sebab itu terlalu awal untuk mengatakan Astro akan tumbang seperti Mega TV. Pada masa sama, tiada jaminan bahawa Astro akan kekal sebagai raja televisyen Malaysia seperti dahulu.

Dalam industri media, tiada siapa memiliki penonton selama-lamanya.

Penontonlah yang menentukan. Apabila penonton berpindah, seluruh industri terpaksa mengikut.

Televisyen tidak mati. Tetapi televisyen seperti yang dikenali dahulu mungkin sedang menuju penghujungnya.

Yang sedang lahir ialah sebuah dunia media tanpa sempadan, apabila skrin, internet, media sosial, penstriman, pencipta kandungan dan AI bercampur menjadi satu ekosistem baharu.

Dalam dunia itu, syarikat paling besar tidak semestinya menang.

Yang menang ialah syarikat yang paling cepat memahami manusia. - DagangNews.com