RM1.6 bilion lesap: Krisis Scam semakin ganas ancam Ekonomi Digital Negara

Dalam tempoh setahun, seramai 35,368 rakyat Malaysia kehilangan RM1.6 bilion akibat penipuan. Itu angka rasmi Polis Diraja Malaysia (PDRM) bagi tahun 2024 — meningkat 33 peratus berbanding tahun sebelumnya.

Namun, realitinya mungkin lebih mengerikan. Kajian Global Anti-Scam Alliance (GASA) menganggarkan kerugian sebenar mencecah RM54 bilion, dengan andaian 70 peratus mangsa tidak membuat laporan polis.

Dalam tiga bulan pertama tahun 2025 sahaja, 12,110 kes baharu direkodkan dengan kerugian sebanyak RM573.7 juta. Ini bermakna setiap hari lebih 130 rakyat Malaysia terjebak dalam penipuan.

Malaysia sedang berperang dengan sindiket yang semakin canggih — dan kita sedang kalah.

Musuh Semakin Bijak

Yang membimbangkan bukan sahaja jumlah kerugian, tetapi evolusi taktik penipuan. Mereka bukan lagi kumpulan kecil yang menghantar e-mel dengan kesalahan tatabahasa.

Hari ini, mereka ialah sindiket transnasional yang menggunakan kecerdasan buatan (AI), psikologi sosial, dan teknologi canggih.

Satu kes yang menggegarkan industri perbankan berlaku pada 24 April 2024. Ketua Pegawai Kewangan Maybank Malaysia hampir tertipu dalam satu penipuan melibatkan AS$985,426 (kira-kira RM4.77 juta).

Sindiket berkenaan berjaya menyamar sebagai Ketua Pegawai Eksekutif Maybank Singapura dan Presiden serta Ketua Pegawai Eksekutif Kumpulan Maybank melalui panggilan video yang kelihatan meyakinkan.

Namun, JP Morgan berjaya menyekat pembayaran itu semasa pemeriksaan sanksi dijalankan. Kelewatan tersebut memberi masa kepada pegawai berkenaan untuk mengesyaki penipuan dan membatalkan transaksi pada pukul 10.15 malam hari yang sama.

Walaupun tiada kerugian kewangan berlaku, pegawai terbabit diberhentikan kerja pada 17 Februari 2025 akibat insiden berkenaan.

Jika eksekutif kanan bank pun hampir terpedaya, apa lagi harapan rakyat biasa? AI telah mengubah permainan sepenuhnya.

Pertahanan Masih Belum Cukup

Malaysia sebenarnya tidak berdiam diri. Bank Negara Malaysia (BNM) telah menubuhkan Pusat Respons Penipuan Kebangsaan (NSRC) pada Oktober 2022, dengan talian hotline 997 yang kini beroperasi 24 jam.

Portal Semak Mule yang dikendalikan PDRM pula telah menerima lebih 37 juta pelawat sejak 2020, dengan 299,531 akaun mencurigakan ditandakan setakat Oktober 2025.

Pada 20 Ogos 2024, Portal Anti-Penipuan Kebangsaan (NFP) dilancarkan di Sasana Kijang. Sistem ini berjaya mengurangkan masa pengesanan penipuan sebanyak 75 peratus, daripada dua jam kepada hanya 30 minit.

Industri perbankan melalui kempen #JanganKenaScam — anjuran Persatuan Bank-Bank di Malaysia bersama BNM dan PDRM — telah memintas RM780 juta transaksi mencurigakan antara 2023 hingga 2024.

Namun, persoalannya tetap sama: mengapa penipu masih menang? Jawapannya mudah — pertahanan reaktif tidak mampu menandingi serangan proaktif.

Mahkamah Malaysia juga mula memberikan mesej yang jelas. Dalam kes melibatkan akaun perbankan, apabila Kata Laluan Sekali Sahaja (OTP) dihantar ke nombor berdaftar pelanggan dan transaksi kemudiannya diluluskan, pelanggan perlu bertanggungjawab sepenuhnya.

Ini bukan bertujuan menyalahkan mangsa, tetapi realiti undang-undang yang rakyat perlu fahami — jangan mengharap ganti rugi penuh selepas menjadi mangsa penipuan.

Dilema Institusi Kewangan

Bank dan syarikat fintech kini berada dalam kedudukan sukar — mengimbangi keselamatan tinggi dengan pengalaman pengguna yang lancar. Terlalu banyak langkah pengesahan akan menjejaskan keselesaan pelanggan, manakala langkah longgar membuka ruang kepada penipuan.

Lebih membimbangkan, sebanyak 208,000 akaun “mule” telah dikenal pasti oleh Bukit Aman setakat Ogos 2024. Ramai antara mereka ialah pelajar universiti yang terpedaya dengan tawaran mudah — RM500 hingga RM1,000 untuk menyewakan akaun bank. Mereka tidak sedar bahawa lebih 50 peratus kes akaun “mule” melibatkan pelajar, dan kini mereka mempunyai rekod polis kekal yang menjejaskan masa depan kerjaya dalam sektor kewangan.

Menurut Pusat Pencegahan Jenayah Kewangan Nasional (NFCC), akaun-akaun ini dijual pada harga sekitar RM500 dan digunakan untuk mencuci wang berbilion ringgit. Pelajar yang terlibat menjadi rakan kongsi jenayah terancang tanpa sedar.

Kos pematuhan untuk syarikat fintech pula meningkat sekitar 25 peratus setiap tahun, terutamanya bagi sistem pengesanan penipuan dan pengesahan pelanggan.

Akhirnya, beban kos ini ditanggung pengguna melalui yuran lebih tinggi atau perkhidmatan yang dikurangkan.

Apa Yang Perlu Dilakukan?

Pertama, literasi digital dan kesedaran tentang penipuan perlu dijadikan pendidikan wajib dari peringkat sekolah hingga ke tempat kerja. Kita perlu mengubah pendekatan daripada “melindungi pelanggan” kepada “melengkapkan pelanggan”. Institusi pendidikan tinggi perlu memasukkan modul kesedaran anti-penipuan dalam kurikulum. Pelajar mesti memahami bahawa menjual akaun bank bukan “duit mudah”, tetapi jenayah serius yang boleh memusnahkan masa depan mereka.

Kedua, institusi kewangan perlu melabur lebih agresif dalam AI untuk melawan AI. NFP telah membuktikan keberkesanannya apabila mengurangkan masa pengesanan penipuan sebanyak 75 peratus. Sistem pembelajaran mesin boleh mengenal pasti corak mencurigakan dengan lebih pantas daripada manusia. Ini bukan lagi pilihan — ini keperluan untuk bertahan.

Ketiga, kerjasama serantau perlu diperkukuh. Malaysia kini mengerusi ASEAN 2025, dan Kementerian Luar Negeri telah menjadikan isu sindiket penipuan pekerjaan sebagai keutamaan. Operasi antarabangsa seperti First Light 2024 melibatkan 61 negara dan berjaya menahan 3,950 suspek, merampas aset bernilai USD257 juta (kira-kira RM1.1 bilion) serta membekukan 6,745 akaun bank. Malaysia juga telah menyelamatkan dan menghantar pulang 750 rakyat daripada sindiket penipuan di luar negara setakat Februari 2025.

Keempat, undang-undang perlu diperketat. Individu yang menyewakan akaun bank kepada penipu bukan sekadar “tidak bijak” — mereka ialah pesalah jenayah yang memudahkan pengubahan wang haram. Hukuman lebih berat perlu dikenakan sebagai pengajaran.

Masa Depan: Bertahan Atau Musnah?

Dalam tempoh 10 tahun akan datang, perbezaan antara bank yang bertahan dan yang tersisih akan ditentukan oleh satu perkara: keupayaan melindungi pelanggan daripada penipuan digital. Kepercayaan ialah mata wang paling berharga dalam perbankan, dan setiap kes penipuan yang berjaya menjejaskan kepercayaan itu.

Kerugian RM1.6 bilion tahun lalu bersamaan lebih daripada belanjawan pembangunan rakyat setahun. Jika anggaran RM54 bilion oleh GASA tepat, itu mewakili hampir tiga peratus daripada KDNK negara. Bayangkan jika jumlah itu digunakan untuk membina sekolah, hospital atau membantu golongan B40.

Bagi sektor perniagaan, implikasinya jelas. Usahawan dan pemilik perusahaan kecil kini berdepan risiko penipuan perniagaan-ke-perniagaan (B2B) yang meningkat — termasuk skim pemalsuan invois, penipuan pembekalan, dan serangan siber terhadap sistem pembayaran. Pelaburan dalam latihan kesedaran keselamatan siber bukan lagi pilihan, tetapi keperluan asas operasi.

Kita tidak akan memenangi perang ini dengan berdiam diri. Setiap individu ialah garis pertahanan pertama. Setiap kali anda menerima mesej yang “terlalu bagus untuk jadi kenyataan”, ingatlah — jika ia terlalu bagus, mungkin memang penipuan.

Persoalan sebenar bukan “bolehkah kita hentikan penipu?” tetapi “adakah kita mampu berubah dengan cukup pantas?” Jawapannya akan menentukan masa depan kewangan negara. Pilihan kini di tangan kita semua. - DagangNews.com

Dr. Mohd Fahmi Ghazali adalah Pensyarah Kanan di Fakulti Ekonomi dan Pengurusan, Universiti Kebangsaan Malaysia, dan Pengerusi Pusat Perniagaan Global & Ekonomi Digital (GloBDE). Beliau memegang PhD dalam bidang Ekonomi Kewangan dari USM dan merupakan pakar dalam Ekonomi Kewangan, Makroekonomi, Ekonometrik Gunaan dan FinTech.

Dr. Masrina Nadia Mohd Salleh, Pensyarah Universiti di Pusat Kajian Perniagaan Global & Ekonomi Digital (GloBDE), Fakulti Ekonomi dan Pengurusan, UKM. Pakar dalam bidang FinTech, inovasi kewangan dan inklusi digital dengan lebih 10 tahun pengalaman penyelidikan.