Membina budaya menyemak fakta dalam kalangan rakyat Malaysia: Rajin tak?

Keputusan Meta baru-baru ini untuk menutup semakan fakta bebas pada platformnya, bermula di Amerika Syarikat, menimbulkan kebimbangan genting terhadap masa depan kepercayaan digital.

Ketua Pegawai Eksekutifnya Mark Zuckerberg memperkenalkan model Community Notes sebagai pengganti, membolehkan pengguna membuat aduan mengenai kandungan yang mengelirukan atau dipalsukan.

Menilai keputusan itu, Menteri Komunikasi Malaysia Fahmi Fadzil mengakui bahawa langkah itu akan mempunyai kesan, tetapi ia tidak akan menjejaskan komuniti media sosial Malaysia dalam masa terdekat.

Walaupun peralihan ini mungkin kelihatan membimbangkan pada mulanya, ia juga boleh bertindak sebagai pemangkin di Malaysia untuk integriti kewartawanan yang lebih kukuh, perkongsian kandungan yang lebih bertanggungjawab, dan memupuk masyarakat yang lebih celik media yang terlibat secara aktif dalam mengesahkan maklumat yang mereka baca atau tonton di media sosial.

Mengembalikan keyakinan masyarakat terhadap media

Tanpa semakan automatik Meta untuk membenderakan maklumat palsu, orang ramai mungkin lebih tertarik kepada organisasi media untuk pelaporan hal ehwal semasa yang boleh dipercayai dan tepat.

Bagaimanapun, Laporan Global The Edelman Trust Barometer 2025 mendedahkan sedikit penurunan dalam peratusan kepercayaan dalam media tradisional untuk berita dan maklumat umum daripada 62 peratus pada 2024 kepada 58 peratus pada 2025.

Oleh itu, anjakan ini memberi peluang penting kepada organisasi media di Malaysia untuk menilai semula langkah-langkah semakan fakta dalaman mereka untuk memastikan kredibiliti dalam pelaporan.

Saluran media juga boleh menubuhkan pasukan pemeriksa fakta khusus dalam jabatan editorial mereka untuk meningkatkan ketepatan dan ketelusan dalam pelaporan mereka.

Untuk membina semula kepercayaan, editor bilik berita dan wartawan harus mengamalkan prosedur pengesahan yang lebih ketat, mengutamakan ketelusan dalam pelaporan mereka dan menguatkuasakan dasar editorial yang kukuh.

Ini membantu orang ramai untuk membezakan sumber berita yang boleh dipercayai daripada kandungan yang tidak disahkan atau didorong agenda.

Akibatnya, persaingan dalam kalangan media untuk mendapatkan kepercayaan awam mungkin mendorong industri ke arah standard kewartawanan yang lebih tinggi.

Menggalakkan perkongsian kandungan beretika dalam kalangan pempengaruh dan jenama

Menurut Laporan Digital Global 2024, Malaysia mempunyai salah satu kadar penembusan media sosial tertinggi di Asia Tenggara, dengan kira-kira 83% penduduk Malaysia mempunyai identiti media sosial.

Laporan itu juga mendedahkan bahawa rakyat Malaysia sangat bergantung pada platform seperti Facebook, Instagram, TikTok dan WhatsApp untuk terus berhubung dengan rakan dan keluarga, mengikuti acara semasa dan mencari hiburan.

Kebangkitan media sosial telah mendorong pertumbuhan pemasaran influencer, di mana influencer membentuk persepsi orang ramai terhadap produk dan jenama dengan menawarkan sokongan yang boleh dikaitkan dan peribadi.

Dengan berkongsi pengalaman mereka secara langsung dengan khalayak mereka, pempengaruh mewujudkan rasa kepercayaan dan keaslian yang sering tiada pada pengiklanan tradisional.

Di luar promosi, pengaruh atau pencipta kandungan sering menjadi sumber maklumat alternatif, dengan ramai rakyat Malaysia mengikuti mereka untuk mendapatkan pandangan tentang pelbagai topik daripada politik dan kesihatan kepada isu sosial dan hiburan.

Tanpa lapisan penjaga pintu automatik, personaliti media sosial bersama-sama jenama korporat mesti mengambil tanggungjawab yang lebih besar untuk ketepatan kandungan mereka dan pendekatan kepada perkongsian kandungan untuk mengelakkan kontroversi berkaitan maklumat yang salah.

Pengaruh harus menyemak fakta produk dan perkhidmatan yang mereka promosikan di platform mereka dan mengesahkan kenyataan atau tuntutan mereka sebelum menyiarkan.

Menyebarkan maklumat palsu atau mengelirukan bukan sahaja boleh merosakkan reputasi mereka tetapi membahayakan keselamatan awam, seperti yang dilihat dalam kontroversi baru-baru ini mengenai "kosmetik yang boleh dimakan" yang dipromosikan oleh jenama penjagaan kulit.

Begitu juga, syarikat harus melaksanakan garis panduan dalaman yang memerlukan semua siaran media sosial menjalani semakan fakta, terutamanya untuk topik sensitif seperti kesihatan, kewangan dan keadilan sosial.

Mereka juga mungkin bekerjasama dengan organisasi pemeriksa fakta untuk mengesahkan maklumat sebelum diterbitkan.

Beralih ke arah meningkatkan literasi media dan akauntabiliti

Mungkin, yang paling penting, penggunaan Nota Komuniti Meta juga boleh memperkasakan rakyat Malaysia untuk beralih daripada penggunaan pasif kandungan digital kepada penglibatan yang lebih aktif dan kritikal dengan maklumat.

Kemahiran literasi media adalah penting untuk menggalakkan usaha pengesahan yang diterajui komuniti.

Untuk membina masyarakat yang lebih bermaklumat, semakan fakta dan komunikasi digital yang beretika harus disepadukan ke dalam kurikulum pendidikan di sekolah dan institusi pengajian tinggi untuk mengajar pelajar menilai secara kritis sumber dalam talian dan menggalakkan penggunaan media sosial yang bertanggungjawab.

Sementara itu, sebagai titik permulaan segera, orang ramai boleh menggunakan platform semakan fakta, seperti sebenarnya.my dan jomcheck.org, untuk mengesahkan laporan dan membongkar maklumat salah virus.

Sebenarnya.my ialah laman web semakan fakta oleh Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM), untuk orang ramai menyemak fakta dan mendapatkan pengesahan mengenai berita tular palsu. JomCheck alliance ialah pakatan pertama media-masyarakat madani yang pertama di Malaysia untuk mengurangkan bahaya maklumat yang salah.

Apabila landskap digital berkembang, membina masyarakat yang menghargai kebenaran, ketepatan dan komunikasi beretika, tanpa mengira dasar yang dipilih oleh platform media sosial untuk dilaksanakan, adalah lebih penting berbanding sebelum ini.

Daripada menunggu platform untuk mengawal maklumat salah, Malaysia mesti mengambil pemilikan landskap maklumatnya melalui pendidikan, integriti media dan perkongsian kandungan yang bertanggungjawab.  - DagangNews.com

Siow Yuen Ching ialah Pensyarah Kanan di Sekolah Diploma dan Pengajian Profesional, Taylor's College. Bekas wartawan dan editor rencana, beliau mengajar kewartawanan dan komunikasi massa untuk program Diploma Komunikasi.