Industri Filem Malaysia: Emas Terpendam Dalam Dunia Perniagaan Kreatif

Industri perfileman tempatan seringkali dilihat sebagai sektor hiburan semata-mata. Namun, hakikatnya, ia menyimpan potensi besar sebagai cabang ekonomi kreatif yang mampu memberikan sumbangan signifikan kepada pertumbuhan ekonomi negara.
 

Filem bukan sahaja karya seni visual, tetapi juga produk industri yang melibatkan pelbagai pihak — dari penulis skrip, penerbit, pengarah, pelakon, hingga tenaga teknikal dan pasca-produksi.

Kejayaan beberapa filem tempatan yang menarik jumlah penonton yang tinggi dan meraih kutipan pecah panggung membuktikan bahawa industri ini perlu diberi perhatian serius sebagai peluang perniagaan yang berdaya saing.

Dalam era ekonomi berasaskan idea dan kreativiti, industri filem tempatan berpotensi menjadi antara pemacu utama pembangunan ekonomi kreatif negara.

Masalah yang Dikenal Pasti

Walaupun industri filem tempatan semakin berkembang dari segi kreativiti dan sambutan penonton, beberapa isu utama masih menghambat potensinya sebagai sektor perniagaan yang mampan dan berdaya saing:
 

1. Keterbatasan Sumber Kewangan
   • Banyak penerbit filem menghadapi kesukaran untuk mendapatkan pembiayaan mencukupi bagi menghasilkan karya berkualiti tinggi. Pembiayaan filem di Malaysia masih bergantung kepada dana kerajaan dan institusi tertentu, sementara pelaburan swasta rendah disebabkan oleh persepsi bahawa industri ini berisiko tinggi.
      
2. Kekangan Infrastruktur dan Teknologi
   • Walaupun kemajuan teknikal dalam industri filem tempatan semakin ketara, kemudahan studio, peralatan canggih, dan pasca-produksi masih terhad, membataskan kemampuan syarikat produksi tempatan untuk bersaing di peringkat serantau dan antarabangsa.
      
3. Kurangnya Jaringan Perniagaan dan Penjenamaan
   • Banyak filem tempatan tidak mendapat manfaat daripada strategi pemasaran dan penjenamaan yang kukuh. Ketiadaan model perniagaan bersepadu menyukarkan pemasaran filem tempatan di luar negara atau pengembangan francais berasaskan produk dan pengalaman.
      
4. Isu Pengedaran dan Akses Pasaran
   • Rangkaian pengedaran filem masih dikuasai oleh pihak tertentu, menjadikan filem tempatan sukar menembusi saluran lebih luas, termasuk platform penstriman antarabangsa. Filem tempatan juga berhadapan dengan persaingan sengit daripada karya luar negara yang memiliki bajet dan sokongan pemasaran lebih besar.
      
5. Sikap dan Persepsi Terhadap Karya Tempatan
   • Sebahagian masyarakat masih memandang rendah terhadap hasil seni tempatan, menjejaskan kutipan filem dan usaha membina keyakinan pelabur terhadap industri ini.
   • 
      

Situasi Semasa Industri Filem Tempatan di Malaysia

Industri filem tempatan kini menunjukkan perkembangan yang memberangsangkan walaupun berdepan dengan pelbagai cabaran.

Berdasarkan data daripada FINAS, prestasi industri pada tahun 2024 mencatatkan peningkatan positif, dengan 27 filem tempatan mengumpul sekitar RM115 juta — lebih tinggi berbanding RM108.7 juta pada 2023.

Filem Sheriff: Narko Integriti arahan Syafiq Yusof mencatatkan kutipan tertinggi melebihi RM59 juta dan menarik lebih tiga juta penonton.

Walau bagaimanapun, tidak semua filem mencapai kejayaan serupa. Sebagai contoh, Tafakur hanya meraih kutipan sekitar RM5,778 dengan 342 penonton.

Selain pencapaian dalam kutipan, filem tempatan semakin mendapat pengiktirafan antarabangsa. Pada 2023, 30 filem Malaysia berjaya menembusi festival filem antarabangsa, termasuk Tiger Stripes yang meraih hadiah utama di Minggu Kritik Antarabangsa Cannes ke-62.

Sektor kreatif dan budaya negara, termasuk industri perfileman, kini menyumbang sekitar 1.9% kepada KDNK, bersamaan RM28.7 bilion, dan menyediakan lebih setengah juta pekerjaan.

Namun, industri ini masih terhimpit oleh pelbagai cabaran seperti keterbatasan dana, kekurangan kemudahan produksi bertaraf antarabangsa, dan persaingan sengit dari filem luar negara.

Isu pengedaran dan persepsi masyarakat terhadap karya tempatan turut menjadi penghalang kepada pertumbuhan yang mampan. Oleh itu, walaupun industri filem tempatan semakin matang, banyak ruang penambahbaikan masih perlu dilaksanakan.

Cadangan untuk Memajukan Industri Filem Tempatan

1. Pengukuhan Sumber Pembiayaan dan Insentif Pelaburan
   • Kerajaan dan institusi kewangan perlu menyediakan lebih banyak dana dan insentif khusus untuk penerbit filem, terutamanya bagi karya berskala sederhana dan tinggi.
   • Skim pembiayaan bercorak padanan (matching grant), potongan cukai untuk pelabur filem, serta dana pembangunan skrip dan latihan akan mendorong penghasilan filem berkualiti tinggi tanpa bergantung sepenuhnya pada bajet terhad.
      
2. Pembangunan Infrastruktur dan Teknologi Filem
   • Pelaburan dalam kemudahan produksi seperti studio bertaraf antarabangsa, teknologi CGI tempatan, serta peralatan penggambaran dan pasca-produksi yang moden untuk meningkatkan keupayaan teknikal penggiat filem tempatan.
   • Penyediaan peralatan canggih secara sewaan pada kadar berpatutan akan membantu penerbit bebas yang kurang berkemampuan untuk menghasilkan karya profesional.
      
3. Pemerkasaan Pendidikan dan Latihan Kemahiran
   • Institusi pendidikan tinggi dan pusat latihan perlu menawarkan program perfileman komprehensif yang merangkumi penulisan skrip, pengarahan, sinematografi, kesan visual, pengurusan produksi, dan pemasaran filem.
   • Kolaborasi antara industri dan akademia perlu dipertingkatkan untuk melahirkan bakat tempatan yang berdaya saing di peringkat antarabangsa.
      
4. Strategi Pemasaran dan Penjenamaan Filem Tempatan
   • Filem tempatan perlu diposisikan dengan lebih strategik melalui kempen promosi yang efektif, penjenamaan yang konsisten, dan penyertaan dalam festival filem serantau dan antarabangsa.
   • Kerjasama dengan platform penstriman digital tempatan dan global untuk memperluas jangkauan penonton serta membuka peluang eksport kandungan ke pasaran luar negara.
      
5. Peranan FINAS dalam Pembangunan Industri
   • FINAS perlu diperkuat dengan penambahbaikan sistem pengagihan dana dan geran serta memperkukuh kerjasama dengan platform penstriman digital untuk memperluas pasaran filem tempatan.
   • FINAS juga perlu memperkasa program latihan melalui Akademi Filem untuk melahirkan bakat baru dengan kemahiran sesuai dengan keperluan industri semasa.
      
6. Pengukuhan Budaya Sokongan Penonton Tempatan
   • Kempen untuk menggalakkan tontonan filem tempatan, terutama dalam kalangan belia dan keluarga, akan meningkatkan kesedaran masyarakat tentang karya seni tempatan.
   • Langkah ini juga akan memperbaiki kutipan filem dan membentuk jati diri nasional.

Potensi Besar

Industri filem tempatan Malaysia mempunyai potensi besar untuk berkembang sebagai sektor perniagaan kreatif yang memberi impak positif kepada ekonomi negara.

Walaupun menghadapi cabaran seperti kekurangan dana, persaingan sengit dari filem luar negara, dan kekurangan infrastruktur moden, langkah-langkah yang dicadangkan — seperti pengukuhan sumber pembiayaan, pembangunan infrastruktur, pemerkasaan pendidikan, dan strategi pemasaran yang lebih agresif — dapat mengatasi halangan-halangan ini.

Keberkesanan FINAS dalam menyokong industri perfileman perlu diperkukuhkan melalui penambahbaikan dasar, sistem pengagihan dana, dan kerjasama dengan platform penstriman digital global.

Dengan usaha kolektif daripada kerajaan, penggiat industri, pelabur, dan masyarakat, potensi filem tempatan untuk bersaing di peringkat antarabangsa akan lebih tercapai, sambil memperkukuh jati diri dan budaya bangsa melalui karya-karya yang dihasilkan.

Dengan langkah-langkah yang tepat dan sokongan padu daripada semua pihak, industri filem tempatan Malaysia berpotensi untuk berkembang maju dan memberi sumbangan signifikan kepada ekonomi kreatif negara, serta menjadikan Malaysia sebagai pemain utama dalam arena perfileman global pada masa depan. - DagangNews.com

Muhamad Nasrullah Bin Zamri adalah pensyarah Jabatan Pengurusan dan Perniagaan Universiti Teknologi MARA (UiTM) Cawangan Perak