Permintaan Gas Melonjak 40 Peratus: Kos Tersembunyi di Sebalik Penutupan 11 Loji Arang Batu

Malaysia kini mempunyai garis masa yang jelas. Menerusi kertas pandangan dasar Forum Ekonomi Dunia (WEF) bertajuk "Beyond Coal: Building a Flexible, Resilient and Clean Power System for Malaysia", negara akan menamatkan operasi kesemua 11 loji janakuasa arang batu yang masih beroperasi secara berperingkat antara tahun 2028 hingga 2044.

Tiada lagi loji janakuasa arang batu baharu akan dibina. Dalam proses ini, Semenanjung Malaysia dijangka menutup kira-kira separuh daripada kapasiti arang batunya.

Berita alam sekitar? Tidak sepenuhnya. Bagi pembuat dasar dan pelabur, ini ialah keputusan ekonomi berbilion ringgit yang akan menentukan kos elektrik, daya saing eksport dan akses negara kepada modal hijau sepanjang dua dekad akan datang.

Jadual Penutupan Loji Arang Batu

Penutupan bermula dengan loji Sejingkat Fasa 2 di Sarawak (110 MW) pada 2028, diikuti Sultan Aziz di Kapar, Selangor (1.6 GW) pada 2029 dan Sultan Azlan Shah di Manjung, Perak (2.1 GW) pada 2030.

Loji Tanjung Bin di Johor (2.1 GW) dijadualkan ditutup pada 2031, Jimah di Negeri Sembilan (1.4 GW) pada 2033, dan seterusnya sehingga penutupan terakhir Tuanku Muhriz di Negeri Sembilan (2 GW) serta Balingian di Sarawak (600 MW) pada 2044.

Loji janakuasa arang batu Sultan Azlan Shah di Manjung, Perak, antara 11 stesen yang dijadualkan ditutup secara berperingkat menjelang 2044.

Setiap penutupan diselaraskan dengan tarikh tamat Perjanjian Pembelian Tenaga (PPA) loji berkenaan. Suruhanjaya Tenaga sedang mengkaji setiap loji yang bakal bersara bagi memastikan kapasiti keluar daripada sistem secara berperingkat, bukannya serentak, demi mengekalkan kestabilan grid.

Pendekatan berdisiplin ini penting. Penutupan yang menyebabkan gangguan bekalan akan menghakis sokongan orang ramai terhadap peralihan sebelum ia sempat matang.

Skalanya besar. Berdasarkan data 2024, campuran penjanaan negara berjumlah 40,592 MW, dengan gas menyumbang 37.6 peratus (15,280 MW), arang batu sebanyak kira-kira 32 peratus (lebih 13,000 MW), hidro 15.6 peratus (6,342 MW) dan solar 10.3 peratus (4,172 MW).

Pada masa sama, permintaan elektrik negara dijangka meningkat kira-kira 4.5 peratus setahun, didorong oleh pertumbuhan ekonomi dan pelaburan pusat data.

Risiko Kebergantungan kepada LNG Import

Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Peralihan Tenaga dan Transformasi Air, Datuk Seri Fadillah Yusof, telah memberikan satu amaran yang wajar didengari oleh setiap pelabur. Jika penggunaan tenaga boleh baharu (RE) tidak berkembang dengan cukup pantas.

Menurut beliau, negara berisiko menggantikan kebergantungan kepada arang batu dengan kebergantungan yang lebih tinggi kepada gas asli cecair (LNG) yang diimport, sekali gus mendedahkan negara kepada ketidaktentuan harga bahan api dan ketidakpastian geopolitik luar.

Angka menjelaskan kebimbangan ini. Apabila arang batu mula bersara pada 2029, permintaan gas di Semenanjung Malaysia dijangka meningkat lebih 40 peratus menjelang 2035 dan sebahagian besarnya akan dipenuhi oleh LNG import, bukannya bekalan domestik.

Kos penjanaan menggunakan LNG dianggarkan kira-kira 29 peratus lebih tinggi berbanding gas domestik secara purata. Dalam erti kata lain, negara mungkin meninggalkan arang batu yang dilombong di dalam negara hanya untuk bergantung kepada bahan api yang dibeli dalam dolar Amerika Syarikat di pasaran dunia yang tidak menentu.

Menurut Fadillah, peralihan yang berjaya mesti mengurangkan kebergantungan, bukannya sekadar memindahkannya daripada satu bahan api import kepada bahan api import yang lain.

Satu perkara yang wajar diberi perhatian daripada kenyataan beliau ialah kapasiti RE perlu dibina lebih awal daripada penutupan loji, bukannya selepasnya. Jika penjanaan tenaga bersih ketinggalan daripada jadual persaraan loji, jurang itu akan dipenuhi oleh gas import secara lalai. Masa, bukannya sekadar hala tuju, akan menentukan sama ada peralihan ini berjaya.

Peluang Baharu di Tapak Loji Lama

Di sinilah letaknya peluang. Kertas WEF mencadangkan penubuhan Rangka Kerja Guna Semula Tapak Arang Batu Kebangsaan. Sebuah loji arang batu yang ditutup tidak membawa infrastrukturnya bersama. Sambungan grid voltan tinggi, akses kepada sumber air dan tanah di lokasi strategik kekal tersedia.

Aset ini boleh ditukar menjadi hab tenaga boleh baharu dan kemudahan Sistem Penyimpanan Tenaga Bateri (BESS).

Komponen infrastruktur yang paling mahal telah pun dibina dan dibiayai. Membiarkannya terbengkalai bukan sahaja pembaziran alam sekitar, malah pembaziran modal. Setiap tapak yang berjaya digunakan semula berpotensi menjana nilai ekonomi baharu, menarik pelaburan dan mewujudkan peluang pekerjaan di lokasi yang sama.

Solar dan Hidro Semakin Berkembang

Malaysia sudah mempunyai aset yang membuktikan diversifikasi ini boleh dicapai.

Sebuah ladang solar berskala besar di Bukit Selambau, Kedah, misalnya, menjana kira-kira 150,000 MWj setahun, mencukupi untuk keperluan kira-kira 30,000 buah rumah, sekali gus mengurangkan pelepasan sekitar 60,000 tan karbon dioksida setahun, bersamaan dengan menyingkirkan lebih 13,000 buah kereta dari jalan raya.

Kedudukan Malaysia berhampiran garisan khatulistiwa memberikan cahaya matahari yang kuat sepanjang tahun, satu kelebihan semula jadi yang baharu mula dimanfaatkan.

Solar terapung pula menawarkan satu lagi pilihan. Di Batang Ai, Sarawak, sebuah loji solar terapung berkapasiti 50 MW telah dipasang di atas permukaan takungan hidroelektrik sedia ada.

Gabungan ini amat praktikal. Panel solar menjana elektrik pada waktu siang, takungan sedia ada sudah bersambung kepada grid, dan tiada tanah tambahan perlu diteroka.

Hidro pula menawarkan asas yang kukuh. Sarawak menjana lebih 60 peratus elektriknya daripada hidro, dengan kapasiti kira-kira 5.9 GW yang melebihi permintaan tempatan sebanyak 25 peratus.

Menjelang 2035, negeri itu menyasarkan kapasiti sebanyak 15 GW. Projek talian saling hubung berkapasiti sekurang-kurangnya 1,000 MW dari Sarawak ke Semenanjung telah pun diluluskan oleh Kerajaan Persekutuan.

Tenaga rendah karbon yang stabil dari timur boleh membantu memperkukuh grid di Semenanjung yang kehilangan kapasiti arang batu, dengan syarat keutamaan diberikan kepada keperluan domestik.

CBAM dan Daya Saing Eksport

Bagi ekonomi yang eksportnya menyumbang lebih 60 peratus kepada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK), peralihan ini turut mempunyai dimensi daya saing yang tidak boleh diabaikan.

Mekanisme Pelarasan Sempadan Karbon (CBAM) Kesatuan Eropah kini mengenakan kos karbon terhadap import berintensiti karbon tinggi. Pelabur antarabangsa pula semakin ketat menyaring syarikat berdasarkan kriteria Alam Sekitar, Sosial dan Tadbir Urus (ESG).

Sistem elektrik yang masih bergantung kepada arang batu menjadikan eksport Malaysia lebih terdedah kepada kos karbon di sempadan, selain boleh menjejaskan penilaian sukuk hijau, kadar pembiayaan ESG serta akses kepada modal antarabangsa.

Sebaliknya, sistem tenaga yang lebih bersih mengukuhkan naratif iklim negara di pentas global. Dalam konteks ini, penutupan loji arang batu bukan sekadar kos, tetapi pelaburan dalam daya saing jangka panjang.

Peranan Sektor Swasta

1. Pemerolehan tenaga bersih

Manfaatkan Skim Bekalan Tenaga Boleh Baharu Korporat (CRESS) untuk membeli elektrik hijau secara langsung dan mengurangkan jejak karbon operasi.

2. Pelaburan dalam penyimpanan tenaga

Sertai projek BESS dan solar, termasuk di tapak arang batu yang digunakan semula, sebagai sebahagian daripada komitmen ESG syarikat.

3. Pemasangan solar bumbung

Pasang sistem solar bumbung bagi mengurangkan beban grid dan kos tenaga sendiri.

4. Pelaporan kemampanan

Laporkan pendedahan risiko tenaga dan langkah mitigasi secara telus dalam laporan tahunan bagi mengukuhkan keyakinan pelabur.

Soalan Berbilion Ringgit

Malaysia telah menetapkan sasaran mencapai sifar karbon bersih menjelang 2050, dengan 70 peratus kapasiti terpasang datang daripada tenaga boleh baharu.

Jadual penutupan loji arang batu kini memberikan sasaran itu satu garis masa yang jelas.

Apabila unit arang batu terakhir ditutup pada 2044, negara perlu menjawab satu soalan yang mudah tetapi amat mahal.

Adakah kita akan membina sistem tenaga yang benar-benar pelbagai dan bertunjangkan sumber dalam negara, atau sebuah sistem yang secara senyap memindahkan kebergantungannya ke luar negara?

Jawapannya masih belum ditentukan, dan itulah sebabnya isu ini wajar diberi perhatian sekarang, bukannya menunggu sehingga 2044. - DagangNews.com



Ir. Dr. Azfarizal Mukhtar ialah Penyelidik Utama di Institut Tenaga Lestari, Universiti Tenaga Nasional (UNITEN).