Ke dalam kabus tebal pertikaian Petronas-Petros [Analisis EMIR Research]

MENGIKUT sejarah, Malaysia banyak bergantung kepada hasil berkaitan petroleum. Pada tahun 2009, 41.3% daripada jumlah hasil kerajaan persekutuan datang daripada petroleum.

Kerajaan, bagaimanapun telah mempelbagaikan aliran hasilnya, mengurangkan bahagian berkaitan petroleum kepada 19.6% pada 2024 dan mengunjurkan penurunan selanjutnya kepada 18.3% pada 2025.

Namun begitu, petroleum kekal sebagai penyumbang penting kepada tabung negara, itulah sebabnya pertikaian berterusan antara Petronas dan Petros milik kerajaan negeri Sarawak mengenai hak pengagihan gas asli cecair (LNG) berpotensi menimbulkan gelombang kejutan melalui ekonomi.

Selain itu, sebarang konflik yang berpanjangan boleh melemahkan keyakinan pelabur dalam sektor hidrokarbon Malaysia, dengan kesan riak yang berpotensi merebak ke dalam industri berkaitan seperti perkapalan, pembangunan infrastruktur dan pembuatan intensif tenaga.

Selain itu, 60.87% daripada rizab minyak Malaysia berada di Sarawak, dan sehingga 90% daripada LNG Petronas berasal dari atau melalui Sarawak.

Ini menekankan peranan penting Sarawak dalam rantaian bekalan tenaga negara, mengukuhkan kuasa tawar-menawar negeri dalam rundingan pengurusan sumber dan pengagihan hasil.

Menurut Perdana Menteri, Anwar Ibrahim dan Premier Sarawak, Abang Johari, pertikaian itu telah diselesaikan. Mereka telah menyatakan bahawa persetujuan secara baik telah dicapai selepas beberapa siri perbincangan peringkat tinggi, bertujuan untuk mengimbangi kepentingan negeri dan persekutuan.

Pada dasarnya, pemindahan hak pengedaran gas kepada Petros boleh membawa manfaat yang besar untuk Sarawak—dan juga, persekutuan—kerana negeri kini boleh memperoleh lebih banyak hasil petroleum.

Ia bukan sahaja meningkatkan kapasiti fiskal Sarawak, tetapi ia juga boleh membuka jalan kepada autonomi yang lebih besar dalam pengurusan sumber, yang berpotensi memacu projek pembangunan tempatan dalam bidang seperti infrastruktur, pendidikan dan kesihatan awam.

Di bawah pengaturan semasa, Sarawak hanya menerima 5% royalti walaupun sumbangannya besar.

Dalam laporan baru-baru ini, Anwar Ibrahim memberi jaminan bahawa pertikaian antara Petronas dan Petros Sarawak telah diselesaikan sepenuhnya.

Beliau menekankan kepentingan perpaduan negara dalam pengurusan sumber, menekankan bahawa sebarang perjanjian akhirnya harus memberi manfaat kepada kebaikan kolektif Malaysia. Beliau menjelaskan bahawa Petronas mengekalkan kuasa di seluruh negara, manakala Petros akan mengawal pengedaran gas di Sarawak untuk tujuan domestik.

Perdana Menteri memberi jaminan tidak perlu bimbang tentang Petros sebagai pengagregat gas tunggal di Sarawak, kerana mana-mana projek besar yang memerlukan pembiayaan yang besar juga akan melibatkan Petronas.

Penglibatan dua kali ini boleh menggalakkan kerjasama dalam usaha niaga berskala besar, yang berpotensi mengurangkan risiko pertindihan dan ketidakcekapan yang mahal.

Bagi Petronas, pengembalian hak pengagihan kepada Sarawak akan memberi impak yang besar. Laporan menunjukkan unjuran penurunan 30% dalam hasil, yang berpotensi membawa kepada pengecilan saiz dan pemecatan ramai pekerja berasaskan kontrak.

Pemotongan sedemikian boleh menjejaskan beribu-ribu pekerja dan mengganggu projek yang sedang dijalankan, meningkatkan kebimbangan mengenai daya maju jangka panjang model perniagaan semasa Petronas di Malaysia Timur.

Sebagai reaksi balas, Petronas mengumumkan ia sedang menjalankan semakan menyeluruh untuk menilai produktiviti, menyelaraskan operasi, menghapuskan ketidakcekapan, dan memberi tumpuan kepada inisiatif yang memberikan nilai yang boleh diukur.

Semakan ini mungkin termasuk penyusunan semula portfolio projek, mencari perkongsian baharu dan menyemak semula strategi pelaburan untuk mengekalkan keuntungan di tengah-tengah perubahan landskap kawal selia.

Walaupun Anwar Ibrahim menyatakan Petros tidak akan mengganggu operasi sedia ada Petronas, masih sukar untuk mengukur kesan penuh resolusi antara Petronas dan Petros tanpa butiran lanjut.

Persempadanan semula peranan, tanggungjawab dan komitmen kewangan yang lebih jelas diperlukan untuk memahami cara kedua-dua entiti akan bekerjasama atau wujud bersama dalam ruang operasi yang dikongsi seperti terminal LNG dan saluran paip.

Mampukah Petros ambil alih semua operasi Petronas?

Persoalan yang jelas ialah sama ada Petros benar-benar boleh mengambil alih semua operasi yang sebelum ini dijalankan oleh Petronas di Sarawak.

Petronas ialah organisasi yang telah lama ditubuhkan dengan kepakaran berdekad-dekad dan sumber yang besar, termasuk statusnya sebagai pembekal LNG ketiga terbesar di dunia—leveraj Petros mungkin kurang.

Membina modal insan, keupayaan teknikal dan mekanisme pembiayaan Petros adalah penting untuk memastikan peranan negeri yang diperluaskan tidak menjejaskan kecekapan pengeluaran keseluruhan.

Walaupun Petros dijangka memberi tumpuan terutamanya kepada operasi domestik, Petronas telah membuat pelaburan yang besar dalam membangunkan, menyelenggara dan menambah baik infrastruktur petroleum Sarawak.

Bagaimana tanggungjawab dan kos ini kini akan dibahagikan masih tidak jelas.

Jawatankuasa bersama atau pasukan petugas mungkin ditubuhkan untuk mengawasi peralihan, tetapi kejayaan inisiatif tersebut bergantung kepada penyelarasan yang telus dan hala tuju dasar yang konsisten daripada pihak berkuasa persekutuan dan negeri.

Walaupun Anwar Ibrahim telah menyatakan bahawa keupayaan Petros tidak boleh diragui dan bahawa Petronas akan terlibat dalam projek yang memerlukan pembiayaan utama, susunan yang tepat masih samar-samar.

Laporan menunjukkan bahawa Petronas boleh kehilangan sehingga 30% daripada pendapatannya disebabkan peralihan ini, yang berpotensi membawa kepada pengecilan saiz yang serius.

Memandangkan ini:

1. Adakah Petronas akan meneruskan pembiayaan infrastruktur di Sarawak?

2. Jika Petronas meneruskan pelaburan, bagaimana ia akan memulihkan kos?

3. Jika ia menarik diri, bolehkah Petros mengisi kekosongan yang ditinggalkan oleh Petronas?

Ketidakpastian sedemikian menekankan keperluan untuk peta jalan yang memperincikan pengaturan perkongsian kos, strategi pengurangan risiko dan garis masa yang jelas.

Sarawak mempunyai hak untuk menuntut semula pengedaran gasnya, dan kerajaan persekutuan harus menghormatinya.

Walau bagaimanapun, langkah berisiko tinggi, ganjaran tinggi ini (untuk seluruh negara, jika dilakukan dengan betul) mesti digariskan dan dilaksanakan dengan teliti.

Rangka kerja undang-undang yang telus, penglibatan pihak berkepentingan dan pelan pelaksanaan berperingkat boleh membantu mengurangkan potensi kejutan ekonomi. Kegagalan pihak berkenaan untuk menyesuaikan diri boleh memberi kesan bukan sahaja kepada Sarawak tetapi seluruh negara.

Bukan Sarawak sahaja

Tambahan pula, pertikaian itu mungkin tidak terhad kepada Sarawak. Sabah dan Terengganu secara sejarah mempunyai perselisihan faham berkaitan petroleum dengan kerajaan persekutuan.

Jika mereka juga menuntut hak yang diperluaskan atau royalti yang lebih tinggi, Malaysia mungkin melihat penjajaran semula tadbir urus sumber negeri persekutuan yang lebih luas, menguji kebolehsesuaian Petronas pada skala nasional.

Sekiranya mereka juga mencari autonomi yang lebih besar, Petronas boleh menghadapi cabaran di seluruh negara.

Berdasarkan implikasi ini, butiran penuh resolusi Petronas-Petros harus dibuat lebih telus untuk membolehkan penilaian yang bermakna. Masih terdapat terlalu banyak perkara yang tidak diketahui, dan strategi yang jelas dan telus adalah penting.

Melangkah ke hadapan, adalah penting bagi kerajaan persekutuan untuk menilai semula bagaimana sumber asli—terutamanya petroleum—harus dikawal untuk meminimumkan sebarang kesan buruk terhadap Petronas sambil menghormati hak setiap negeri.

Rangka kerja yang seimbang mesti mengambil kira keperluan hasil segera dan pertumbuhan yang mampan, memastikan kepentingan pusat dan wilayah diselaraskan.

Jika dilaksanakan dengan betul, mengembalikan hak pengedaran gas kepada Sarawak boleh menghasilkan kemakmuran yang lebih saksama, tetapi ia juga membawa risiko yang mesti diuruskan dengan teliti untuk memelihara kestabilan ekonomi Malaysia yang lebih luas. - DagangNews.com

Chia Chu Hang ialah Pembantu Penyelidik di EMIR Research, sebuah badan pemikir bebas yang memberi tumpuan kepada cadangan dasar strategik berdasarkan penyelidikan yang rapi.

Nota Pengarang: Artikel asal berbahasa Inggeris ini disiarkan di Astro Awani