PKS jangan bergantung satu sumber pendapatan; strategi penting hadapi ketidaktentuan ekonomi

Perusahaan kecil dan sederhana (PKS) sering dianggap tulang belakang ekonomi kerana peranannya menjana pekerjaan serta menggerakkan aktiviti perniagaan.

Namun, landskap perniagaan dipengaruhi oleh ketidaktentuan permintaan, turun naik kos input, perubahan corak perbelanjaan pengguna, dan persaingan sengit.

Dalam keadaan sedemikian, kebergantungan pada satu sumber pendapatan—sama ada melalui satu produk utama, satu saluran jualan atau satu kelompok pelanggan—meningkatkan keterdedahan PKS kepada kejutan pasaran yang sukar dijangka.

Hakikatnya, banyak PKS kelihatan stabil kerana jualan berjalan seperti biasa. Akan tetapi, gangguan kecil seperti kelewatan bekalan, penamatan kontrak pelanggan utama atau penurunan permintaan bermusim boleh menjejaskan aliran tunai serta-merta.

Risiko sebenar bukan sekadar penurunan jualan, tetapi ketidakupayaan menampung komitmen tetap seperti gaji, sewa, utiliti, dan bayaran kepada pembekal.

Maka, mempelbagaikan sumber pendapatan wajar dilihat sebagai strategi pengurusan risiko dan pengukuhan daya tahan. Bak kata peribahasa, sediakan payung sebelum hujan. Secara ringkas, jangan meletakkan semua telur dalam satu bakul.

Masalah PKS Apabila Bergantung pada Satu Sumber Pendapatan

Kebergantungan pada satu sumber pendapatan lazimnya bermula daripada keperluan PKS menstabilkan operasi dan membina pasaran.

Namun, apabila pergantungan ini berlarutan, risiko menjadi tidak seimbang dan mencetuskan kesan berantai terhadap kelangsungan perniagaan.

Antara risiko tersebut ialah:

1. Risiko aliran tunai menjadi rapuh
   Pendapatan yang tertumpu menyebabkan kelewatan bayaran pelanggan, permintaan bermusim, atau gangguan bekalan cepat mencetuskan kekurangan tunai, lalu memaksa perniagaan mengecilkan operasi atau meminjam jangka pendek.

2. Risiko pasaran dan pelanggan yang tidak seimbang
   Jika pelanggan utama menukar pembekal atau kontrak tidak disambung, kejatuhan jualan boleh berlaku mendadak kerana struktur pendapatan tiada penampan.

3. Risiko saluran jualan semakin ketara
   Kebergantungan pada satu saluran atau platform pemasaran terdedah kepada perubahan dasar dan kos promosi, sekali gus mengecilkan keupayaan mendapatkan pelanggan baharu.

4. Kekangan sumber melemahkan usaha mempelbagaikan
   Modal terhad dan tenaga kerja kecil menyebabkan usaha mempelbagaikan dibuat tergesa-gesa hingga menjejaskan fokus, kualiti, dan reputasi.

5. Kekeliruan antara mempelbagaikan dan “mencuba semua perkara”
   Tanpa kerangka jelas untuk menilai keupayaan teras, keuntungan sebenar, dan keutamaan, usaha mempelbagaikan boleh menambah kos tetap serta kompleksiti, lalu menurunkan produktiviti. Peribahasa yang dikejar tidak dapat, yang dikendong berciciran wajar dijadikan peringatan.

Situasi Semasa di Malaysia dan Implikasi Jika Tidak Mempelbagaikan

Isu ini semakin relevan kerana sumbangan PKS terhadap ekonomi negara adalah besar.

Merujuk kepada laporan Jabatan Perangkaan Malaysia, pada 2024 perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS) menyumbang 39.5% kepada Keluaran Dalam Negeri Kasar (KDNK) bersamaan RM652.4 bilion nilai ditambah, serta menyediakan 48.7% daripada jumlah guna tenaga dengan 8.10 juta orang bekerja.

Gangguan pendapatan PKS boleh memberi kesan limpahan kepada pekerjaan dan rantaian bekalan.

Berdasarkan laporan yang sama, sektor Perkhidmatan dan Pembuatan membentuk 84.7% daripada KDNK PMKS pada 2024. Ini bermakna kejutan kos atau perubahan permintaan dalam sektor dominan berpotensi memberi kesan besar kepada PKS yang bergantung pada satu produk atau saluran jualan tanpa sumber pendapatan alternatif.

Selain itu, tekanan perniagaan dapat dilihat melalui data penggulungan syarikat. Merujuk kepada rekod Jabatan Insolvensi Malaysia, dari 2018 hingga Ogos 2025 terdapat 11,131 kes penggulungan syarikat terpaksa dan 8,071 kes penggulungan syarikat sukarela, menjadikan jumlah penggulungan syarikat yang didaftarkan sebanyak 19,202 kes.

Walaupun penggulungan syarikat tidak semestinya berpunca semata-mata daripada ketiadaan mempelbagaikan, angka ini menggambarkan daya tahan perniagaan diuji, dan kebergantungan pada struktur pendapatan yang sempit lazimnya meningkatkan risiko apabila berdepan gangguan yang berpanjangan.

Jika PKS tidak mempelbagaikan sumber pendapatan, implikasinya boleh dirumuskan seperti berikut:

1. Gangguan kecil mudah menjadi krisis aliran tunai
   Apabila komitmen tetap seperti gaji, sewa, utiliti, dan bayaran pembekal tidak dapat ditampung.

2. Kejutan pasaran boleh bertukar menjadi kejutan kelangsungan
   Apabila kejatuhan permintaan tidak dapat ditampan kerana tiada pendapatan alternatif.

3. Produktiviti dan daya saing sukar dipertahankan
   Apabila sumber kewangan dan pengurusan tertumpu kepada penyelesaian segera. Merujuk kepada Jabatan Perangkaan Malaysia, produktivitI buruh PMKS meningkat kepada RM80,507 seorang pada 2024, namun momentum ini sukar dikekalkan jika struktur pendapatan rapuh.

4. Risiko keluar pasaran meningkat apabila tekanan berpanjangan
   Apabila tekanan kewangan berpanjangan mendorong penstrukturan semula drastik atau penamatan operasi.

Penyelesaian Praktikal untuk PKS

Mempelbagaikan sumber pendapatan yang berkesan bukan sekadar menambah cabang, tetapi menyusun semula struktur pendapatan secara terkawal:

1. Petakan risiko tumpuan pendapatan
   Petakan mengikut (i) produk atau perkhidmatan, (ii) saluran jualan, dan (iii) segmen pelanggan. Jika lebih 60–70% jualan datang daripada satu sumber, risiko tertumpu perlu ditangani.

2. Utamakan kepelbagaian yang dekat dengan teras perniagaan
   Gunakan aset sedia ada seperti pelanggan, kemahiran staf, atau peralatan. Contohnya, produk pelengkap, variasi pakej, perkhidmatan selepas jualan, atau model langganan bagi mewujudkan pendapatan berulang.

3. Pelbagaikan saluran jualan secara berfasa
   Tambah satu saluran yang paling sesuai, misalnya gabungan jualan fizikal dan dalam talian, jualan terus dan pengedar, atau kerjasama perniagaan kepada perniagaan (B2B) untuk kontrak korporat.

4. Kukuhkan disiplin kewangan sebelum mengembang
   Amalkan bajet ringkas, unjuran tunai 13 minggu, kawalan kos tetap, dan semakan kos pembaziran. Keputusan perlu berpandukan data aliran tunai.

5. Uji idea secara kecil sebelum penskalaan
   Jalankan ujian 2–4 minggu dengan metrik jelas seperti margin bersih, kos mendapatkan pelanggan, kadar penukaran, dan beban operasi; jika tidak mencapai tahap minimum, hentikan atau baiki.

6. Bina sistem supaya kepelbagaian tidak menjejaskan operasi teras
   Tetapkan pembahagian peranan, SOP ringkas, KPI asas (jualan, margin, tunai, aduan), serta latihan mikro untuk staf.

Strategi Mengurus Risiko

Kebergantungan pada satu sumber pendapatan tidak lagi mampan untuk PKS dalam persekitaran pasaran yang berubah pantas.

Apabila pendapatan tertumpu pada satu produk, satu saluran jualan, atau segmen pelanggan yang sempit, kejutan kecil sudah memadai untuk menggugat aliran tunai serta menjejaskan keupayaan menampung komitmen tetap.

Oleh itu, mempelbagaikan sumber pendapatan perlu dilihat sebagai strategi pengurusan risiko dan pembinaan daya tahan.

Namun, kepelbagaian yang berkesan mestilah dilakukan secara terkawal, berfasa, dan berasaskan keupayaan teras.

Dengan pemetaan risiko, pilihan kepelbagaian yang rendah risiko, peluasan saluran secara strategik, disiplin kewangan, serta sistem operasi yang kemas, PKS bukan sahaja mampu melindungi perniagaan daripada kejutan pasaran, malah membuka ruang pertumbuhan yang lebih stabil dan mampan dalam jangka panjang. - DagangNews.com

Muhamad Nasrullah Bin Zamri adalah Pensyarah di Jabatan Pengurusan & Perniagaan, Universiti Teknologi MARA Seri Iskandar, Perak