Konflik AS–Iran: Ujian besar pelancongan Malaysia menjelang VM2026

Ketegangan yang semakin memuncak antara Amerika Syarikat (AS) dan Iran kini mula menggoncang rangkaian penerbangan global, sekali gus menimbulkan persoalan baharu terhadap kesiapsiagaan industri pelancongan Malaysia menjelang kempen Tahun Melawat Malaysia 2026 (VM2026).

Sejak 28 Februari lalu, Timur Tengah — satu daripada koridor penerbangan paling strategik di dunia — menyaksikan gangguan operasi yang ketara apabila beberapa ruang udara ditutup dan laluan penerbangan antarabangsa terpaksa dialihkan bagi mengelakkan kawasan konflik.

Krisis memuncak selepas serangan ketenteraan yang dilancarkan mencetuskan tindak balas di beberapa negara Teluk, menyebabkan operasi penerbangan di rantau berkenaan terjejas dan mencetuskan kebimbangan dalam kalangan industri penerbangan serta pelancongan global.

Gangguan Laluan Penerbangan Global

Sejak konflik tercetus, banyak penerbangan telah dibatalkan atau dialihkan apabila syarikat penerbangan mengelakkan ruang udara yang dianggap berisiko.

Kesan ini turut dirasai di Asia Tenggara. Pada 2 Mac sahaja, Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA) merekodkan 26 pembatalan penerbangan serta ratusan kelewatan apabila laluan penerbangan dialihkan bagi mengelakkan kawasan konflik.

Situasi ini amat signifikan kerana hab penerbangan di rantau Teluk seperti Doha, Dubai dan Abu Dhabi selama ini menjadi titik transit utama yang menghubungkan Eropah, Asia, Afrika dan Australia.

Keadaan ini berpotensi meningkatkan kos operasi syarikat penerbangan yang terpaksa menggunakan laluan lebih panjang, sekali gus meningkatkan tempoh perjalanan serta kos operasi.

Kesan kepada Industri Pelancongan

Memasuki minggu kedua konflik, persoalan mula timbul tentang sejauh mana industri pelancongan global mampu menampung gangguan ini sekiranya ia berlarutan.

Bagi Malaysia yang sedang memperkukuh usaha meningkatkan ketibaan pelancong antarabangsa melalui Tahun Melawat Malaysia 2026, situasi ini pastinya memberi implikasi besar.

Pelancong dari Eropah dan beberapa pasaran jarak jauh biasanya bergantung kepada hab transit di Timur Tengah untuk ke Asia Tenggara. Apabila laluan ini terganggu, tempoh perjalanan menjadi lebih panjang dan harga tiket berpotensi meningkat.

Selain sektor penerbangan, laluan perdagangan maritim di sekitar Teluk Parsi juga berdepan peningkatan kos operasi dan insurans yang boleh memberi kesan kepada rantaian bekalan industri pelancongan termasuk bekalan makanan, produk hospitaliti serta barangan import yang digunakan oleh hotel dan restoran.

Risiko kepada Sasaran Pelancongan Negara

Situasi ini juga membawa beberapa cabaran yang tidak boleh dipandang ringan oleh industri pelancongan Malaysia.

Gangguan laluan udara berpotensi meningkatkan kos operasi syarikat penerbangan, sekali gus mendorong kenaikan harga tiket bagi penerbangan jarak jauh. Keadaan ini boleh menjejaskan daya saing Malaysia berbanding destinasi lain di Asia Tenggara yang mungkin mempunyai laluan penerbangan lebih stabil.

Selain itu, pergantungan kepada hab transit di Timur Tengah selama ini menunjukkan bahawa rangkaian penerbangan Malaysia masih mempunyai tahap kebergantungan yang tinggi terhadap laluan global tertentu.

Sekiranya konflik berpanjangan, keadaan ini boleh menjejaskan aliran pelancong dari pasaran Eropah dan beberapa pasaran jarak jauh yang penting kepada industri pelancongan negara.

Ketidaktentuan geopolitik juga boleh mempengaruhi persepsi keselamatan pelancong antarabangsa, walaupun Malaysia tidak terlibat secara langsung dalam konflik tersebut. Dalam keadaan ini, sebarang gangguan kepada perjalanan global boleh memberi kesan kepada keyakinan pelancong untuk melakukan perjalanan jarak jauh.

Cadangan Menghadapi Cabaran

Dalam menghadapi ketidaktentuan geopolitik ini, sektor pelancongan diharap mempunyai langkah strategik, terutamanya pelan pengurusan krisis khusus bagi menilai gangguan perjalanan serta kesannya terhadap pengusaha pelancongan, di samping menggalakkan inovasi dalam pemasaran dan pengalaman pelancong.

Beberapa langkah strategik boleh dipertimbangkan bagi memastikan daya tahan industri pelancongan negara:

1. Reorientasi fokus ke pasaran paksi Timur (ASEAN dan Asia Timur)

Malaysia perlu mengalihkan keutamaan pemasaran kepada pasaran jarak dekat dan sederhana seperti ASEAN, China, India, Jepun dan Korea Selatan. Pasaran ini mempunyai tempoh perjalanan kurang daripada lapan jam serta tidak bergantung kepada laluan udara Timur Tengah, sekali gus mengurangkan risiko gangguan penerbangan dan kenaikan kos bahan api akibat lencongan laluan.

2. Diversifikasi laluan dan pengurangan kebergantungan kepada hab transit

Penutupan ruang udara di sekitar Teluk Parsi menuntut Malaysia memperluas rangkaian penerbangan terus (point-to-point) dari pasaran utama seperti Eropah dan Oceania. Kebergantungan kepada hab transit seperti Dubai atau Doha boleh mewujudkan risiko sistemik. Justeru, insentif pendaratan boleh dipertimbangkan bagi menarik pesawat jarak jauh generasi baharu seperti Airbus A350 atau Boeing 787 yang mampu menggunakan laluan alternatif.

3. Memposisikan KLIA sebagai hab transit alternatif

Gangguan penerbangan di Timur Tengah membuka peluang untuk memperkukuh KLIA sebagai hab transit yang stabil di Asia Tenggara. Melalui kerjasama strategik dengan syarikat penerbangan antarabangsa, KLIA boleh dipromosikan sebagai gerbang selamat yang menghubungkan Australia dan New Zealand dengan Asia Utara, dengan kelebihan dari segi kecekapan operasi dan kos transit yang kompetitif.

4. Lonjakan nilai melalui inovasi produk pelancongan

Apabila kos perjalanan global meningkat, Malaysia perlu menumpukan kepada nilai pengalaman pelancongan. Produk seperti ekopelancongan premium, pelancongan perubatan dan pelancongan budaya mampu menarik pelancong berbelanja tinggi serta lebih tahan terhadap ketidaktentuan ekonomi dan geopolitik.

5. Memperkukuh imej Malaysia sebagai destinasi selamat

Dalam persekitaran global yang tidak menentu, Malaysia boleh menonjolkan kestabilan politik, dasar luar yang berkecuali serta infrastruktur hospitaliti yang matang sebagai kelebihan strategik. Naratif Malaysia sebagai destinasi yang selamat dan stabil mampu meningkatkan keyakinan pelancong antarabangsa menjelang Tahun Melawat Malaysia 2026.

Menyesuaikan Strategi Pelancongan

Sejarah menunjukkan bahawa industri pelancongan sering terdedah kepada kejutan global, sama ada pandemik, krisis ekonomi atau konflik geopolitik.

Namun pengalaman menghadapi pandemik COVID-19 sebelum ini membuktikan bahawa sektor pelancongan Malaysia mempunyai keupayaan untuk menyesuaikan diri melalui inovasi dan strategi baharu.

Dalam dunia yang semakin tidak menentu, keupayaan untuk bertindak pantas dan menyesuaikan strategi akan menjadi kunci kepada kelangsungan industri pelancongan.

Jika pendekatan proaktif diambil, Malaysia bukan sahaja mampu mengurangkan kesan gangguan global ini, malah berpotensi muncul sebagai antara destinasi pelancongan paling stabil dan berdaya tahan di Asia Tenggara menjelang VM2026.  - DagangNews.com

Akmal Adanan merupakan Pensyarah Kanan di Fakulti Pengurusan Hotel dan Pelancongan UiTM Cawangan Melaka