Tidak ramai yang akan mempertikaikan bahawa Sarawak mempunyai aspirasi yang wajar untuk memainkan peranan yang lebih besar dalam mengurus dan membangunkan sumber aslinya sendiri.

Selama lebih setengah abad, kekayaan petroleum negeri itu telah menyumbang secara signifikan kepada pembangunan negara, sekali gus menjadikan hasrat rakyat Sarawak untuk melihat bagaimana kekayaan tersebut mampu menjana peluang yang lebih besar kepada generasi akan datang sebagai sesuatu yang munasabah. PETROS diwujudkan sebagai institusi yang menjadi wahana kepada aspirasi tersebut.

Tepat kerana aspirasi itu sendiri adalah wajar, PETROS seharusnya mengalu-alukan penelitian awam. Keyakinan awam diperoleh bukan semata-mata melalui pemilikan aset strategik, tetapi melalui prestasi yang boleh dibuktikan, ketelusan dan akauntabiliti.

Sesebuah juara nasional akhirnya dinilai bukan berdasarkan bendera yang dibawanya, tetapi berdasarkan apa yang berjaya disampaikannya, keupayaan yang dibinanya serta apa yang sanggup didedahkannya kepada umum. Keabsahan (legitimacy) akan menjadi lebih kukuh, bukannya lebih lemah, apabila disertai akauntabiliti.

Projek mercu tanda: Di manakah nilai sebenar terletak?

Ujian paling jelas terhadap strategi perindustrian PETROS terletak pada projek mercu tandanya, iaitu loji janakuasa turbin gas kitaran gabungan (CCGT) berkapasiti 500 megawatt di Miri yang bernilai RM2.5 bilion.

Sebagai pemaju kali pertama, adalah sesuatu yang boleh difahami apabila PETROS mendapatkan khidmat rakan antarabangsa yang berpengalaman.

Tiada sesuatu yang luar biasa apabila tanggungjawab kejuruteraan, pemerolehan dan pembinaan (EPC) diberikan kepada POWERCHINA atau apabila teknologi turbin termaju berserta perkhidmatan penyelenggaraan jangka panjang diperoleh daripada Mitsubishi Power dari Jepun.

Hampir semua negara pengeluar sumber yang berjaya bergantung kepada kepakaran asing pada peringkat awal pembangunan industri mereka.

Persoalan yang lebih penting bukanlah mengapa syarikat asing dilantik, tetapi apakah keupayaan yang berjaya diperoleh Sarawak sebagai balasan.

Bagi projek sebesar ini, nilai jangka panjang yang paling besar jarang sekali terletak pada pembinaan fizikal semata-mata. Nilai sebenar terletak pada pengetahuan kejuruteraan, teknologi proprietari, keupayaan penyelenggaraan, pembangunan vendor serta pemindahan kepakaran industri secara berperingkat. Inilah aset yang akan terus menjana nilai ekonomi lama selepas pembinaan projek disiapkan.

Di seluruh dunia, negara-negara pengeluar sumber yang berjaya secara konsisten memastikan penyertaan syarikat asing turut memperkukuh keupayaan domestik.

Norway, misalnya, dengan sengaja mewajibkan syarikat tenaga antarabangsa membangunkan pembekal tempatan, kepakaran kejuruteraan dan keupayaan industri sebagai syarat untuk menyertai industri petroleum negara itu. Matlamatnya bukan sekadar mengeluarkan hidrokarbon, tetapi membina ekosistem perkhidmatan minyak yang berdaya saing di peringkat antarabangsa.

Malaysia turut mengamalkan pendekatan yang sama menerusi PETRONAS. Sepanjang tiga dekad lalu, pelbagai inisiatif pembangunan vendor telah membantu membangunkan syarikat kejuruteraan Malaysia, memperkukuh rantaian bekalan domestik serta memperluaskan penyertaan tempatan di seluruh rantaian nilai industri tenaga. Data kerajaan juga menunjukkan peluang perolehan yang besar telah diwujudkan untuk syarikat berdaftar di Sarawak.

Berdasarkan penanda aras ini, persoalan yang relevan adalah jelas. PETROS masih belum mendedahkan kepada umum syarat kandungan tempatan yang dikenakan bagi projek Miri, program pembangunan vendor, pecahan perolehan mahupun penyertaan subkontraktor.

Pendedahan maklumat sedemikian akan meningkatkan keyakinan awam dan menunjukkan bagaimana pelaburan mercu tanda ini menyumbang kepada pembangunan keupayaan industri Sarawak melangkaui pembinaan sebuah loji janakuasa semata-mata.

Perlu diingatkan juga bahawa projek Miri dijangka hanya mula menjana hasil komersial menjelang penghujung tahun 2027. Oleh itu, PETROS masih berada pada peringkat awal pembangunan institusinya. Mengiktiraf hakikat ini menjadikan keperluan terhadap ketelusan lebih kukuh, bukannya sebaliknya.

Kuasa yang lebih besar menuntut ketelusan yang lebih tinggi

PETROS kini memegang kedudukan yang semakin strategik dalam landskap tenaga Sarawak, khususnya selepas tanggungjawabnya diperluaskan sebagai agregator gas negeri.

Institusi yang diamanahkan mengurus sumber strategik milik awam sememangnya akan berdepan jangkaan yang lebih tinggi dari segi ketelusan, bukan kerana wujud dakwaan salah laku, tetapi sebagai prinsip asas tadbir urus awam.

Berbanding banyak organisasi tenaga antarabangsa, PETROS setakat ini masih mengeluarkan maklumat awam yang agak terhad.

Walaupun syarikat itu telah menerbitkan Laporan Kelestarian 2022–2023, penyata kewangan tahunan, pendedahan pembayaran dividen, statistik perolehan, jumlah tenaga kerja rakyat Sarawak serta laporan terperinci mengenai kandungan tempatan masih belum menjadi sebahagian daripada pendedahan awam secara berkala.

Dua contoh menunjukkan bagaimana pendedahan maklumat yang agak mudah boleh terus memperkukuh keyakinan awam. PETROS mengumumkan program perbelanjaan modal bernilai RM40 bilion bagi tempoh lima tahun pada Oktober 2024.

Memandangkan komitmen itu begitu besar, perkembangan pelaksanaannya secara berkala sememangnya wajar menjadi maklumat yang mendapat perhatian umum.

Begitu juga apabila Kerajaan Sarawak merujuk kepada pemberian gas percuma kepada isi rumah B40, sedangkan bahan penerbitan rasmi PETROS pula merujuk kepada pemasangan percuma infrastruktur tenaga mampu milik. Penjelasan yang ringkas sudah memadai untuk menghapuskan kekeliruan yang tidak perlu.⁴

Ketelusan yang lebih tinggi tidak semestinya melibatkan kos yang besar. Sebaliknya, ia akan mengurangkan spekulasi, memperkukuh kredibiliti institusi serta meningkatkan keyakinan awam ketika PETROS memikul tanggungjawab strategik yang semakin luas.

Syarikat tenaga nasional utama seperti PETRONAS dan Equinor dari Norway sejak sekian lama menganggap pelaporan kewangan secara berkala, laporan kelestarian dan ketelusan dalam perolehan sebagai komponen penting tadbir urus korporat yang baik.

Seiring PETROS terus berkembang sebagai sebuah institusi, mengamalkan standard pendedahan yang setanding merupakan satu perkembangan yang semula jadi, bukannya satu beban yang luar biasa. - DagangNews.com
 

Bersambung dalam Bahagian 2 minggu hadapan
 

Samirul Ariff Othman merupakan penganalisis politik global, perniagaan dan ekonomi. Beliau juga merupakan pensyarah adjung di Universiti Teknologi PETRONAS (UTP) serta perunding kanan di Global Asia Consulting. Beliau menulis mengenai perspektif global, strategi dan kenegaraan, dengan menawarkan pandangan strategik untuk memahami dunia yang semakin kompleks. Pandangan yang dikemukakan dalam rencana ini adalah sepenuhnya pandangan peribadi beliau.