Isu kenaikan tarif air di Terengganu: Keseimbangan antara kelestarian dan kebajikan rakyat

Isu kenaikan tarif air di Terengganu oleh Syarikat Air Terengganu (SATU) sejak Februari 2024, dengan semakan tambahan pada Ogos 2025, terus menjadi perhatian masyarakat.

Selepas lebih dua dekad tanpa perubahan, tarif domestik asas yang sebelum ini hanya 42 sen bagi 20-meter padu pertama kini meningkat kepada 58 sen, manakala caj minimum bulanan naik daripada RM4 kepada RM5.80.

Walaupun jumlah kenaikan ini dilihat sederhana, kesannya tetap dirasai oleh isi rumah dan peniaga kecil dalam suasana kos sara hidup yang meningkat.

Justeru, isu ini wajar dinilai dalam kerangka keseimbangan antara kelestarian bekalan air, kemampuan rakyat membayar, dan keprihatinan kerajaan negeri terhadap kesejahteraan masyarakat.

Asas Ekonomi di Sebalik Pelarasan

Dari sudut ekonomi, pelarasan tarif ini mempunyai asas yang munasabah.

1. Kos operasi SATU semakin meningkat, khususnya dalam aspek rawatan air yang melibatkan penggunaan elektrik, bahan kimia, serta penyelenggaraan loji seperti di Kampung Jenagor, Kuala Berang. Jika tarif dikekalkan terlalu rendah, SATU akan berdepan risiko defisit yang boleh menjejaskan operasi.

2. Banyak infrastruktur air di Terengganu, khususnya di kawasan luar bandar seperti Hulu Terengganu dan Setiu, sudah berusia dan memerlukan penggantian segera. Paip lama jenis asbestos-cement (AC) yang sering bocor bukan sahaja menyebabkan gangguan bekalan, tetapi juga meningkatkan kadar kehilangan air.

3. Kadar kehilangan air tidak berhasil (non-revenue water, NRW) di negeri ini masih tinggi. Pelarasan tarif memberi ruang kepada SATU untuk menyalurkan lebih banyak dana kepada usaha penggantian paip, pembinaan loji baharu, serta pengurangan NRW.

Kesan Kepada Isi Rumah dan Peniaga Kecil

Walau bagaimanapun, kebimbangan rakyat juga adalah wajar. Sebagai contoh, isi rumah di bandar seperti Kuala Terengganu atau Kemaman yang menggunakan purata 25-meter padu sebulan akan melihat bil meningkat daripada sekitar RM12 kepada RM17 atau RM18.

Walaupun kenaikan sekitar RM5 kelihatan kecil, jumlah ini memberi kesan apabila digabung dengan kenaikan kos makanan, petrol, elektrik, dan sewa rumah.

Bagi peniaga kecil seperti kedai makan di Marang yang menggunakan sekitar 70-meter padu sebulan, kenaikan bil mungkin mencecah RM30 hingga RM40. Kos tambahan ini berpotensi menjejaskan margin keuntungan dan akhirnya dipindahkan kepada harga jualan kepada pelanggan.

Peranan Kerajaan Negeri dalam Menangani Kebimbangan

Dalam konteks ini, kerajaan negeri Terengganu telah mengarahkan SATU untuk meneliti dan mengemukakan pelan tindakan baharu berkaitan kenaikan tarif air susulan aduan rakyat.

Malah, kenyataan rasmi turut menegaskan bahawa isu beban kenaikan kos sara hidup rakyat menjadi fokus utama yang menjadi pertimbangan kerajaan negeri dalam perbincangan tarif air.

Langkah ini menunjukkan kesediaan kerajaan negeri untuk menyeimbangkan keperluan kewangan SATU dengan kemampuan pengguna, sekali gus mengurangkan kebimbangan masyarakat terhadap beban tambahan.

Mekanisme Mengurangkan Beban Rakyat

Selain itu, beberapa mekanisme boleh memperkukuh keseimbangan ini. Antaranya ialah pelaksanaan kenaikan tarif secara berperingkat, misalnya 5 sen setahun bagi blok penggunaan asas, bagi memberi ruang kepada rakyat menyesuaikan corak penggunaan air.

Struktur tarif progresif juga boleh diperkukuh dengan memastikan 20-meter padu pertama diberikan kadar rendah atau subsidi penuh kepada golongan B40, manakala kadar lebih tinggi dikenakan kepada pengguna yang mempunyai penggunaan besar.

Keperluan Ketelusan dan Akauntabiliti

Ketelusan juga perlu dijadikan teras dalam pelaksanaan pelarasan tarif.

SATU bersama kerajaan negeri wajar membentangkan laporan tahunan mengenai jumlah kilometer paip yang diganti, loji baharu yang siap dibina, serta pencapaian dalam mengurangkan NRW.

Ketelusan sebegini akan memperkukuh keyakinan rakyat bahawa bayaran tambahan mereka benar-benar diterjemahkan kepada peningkatan kualiti perkhidmatan.

Insentif Penjimatan Air ke Arah Kelestarian

Di samping itu, inisiatif kempen penjimatan air berasaskan insentif boleh digerakkan. Isi rumah yang berjaya mengurangkan penggunaan 10 peratus berbanding bulan sebelumnya boleh menerima rebat kecil, misalnya RM2 hingga RM3.

Langkah sebegini bukan sahaja membantu mengurangkan beban pengguna, tetapi juga menyumbang kepada kelestarian sumber air jangka panjang, sejajar dengan usaha menghadapi cabaran perubahan iklim.

Kesimpulan: Menjaga Keseimbangan Antara Kos dan Kebajikan

Kesimpulannya, kenaikan tarif air oleh SATU adalah langkah yang mempunyai asas ekonomi yang jelas untuk memastikan kelestarian sistem bekalan air di Terengganu.

Namun, pelaksanaan perlu dilengkapi dengan mekanisme kawalan seperti subsidi bersasar, semakan berkala oleh kerajaan negeri, ketelusan dalam penggunaan dana, serta insentif penjimatan air.

Dengan pendekatan ini, keseimbangan dapat dicapai antara keperluan mengekalkan kewangan SATU dan keupayaan rakyat untuk menanggung kos, sekali gus memastikan bekalan air yang stabil, berkualiti, dan mampan untuk seluruh rakyat Terengganu. - DagangNews.com

Mohd Khairi Ismail merupakan Pensyarah di Fakulti Pengurusan dan Perniagaan, UiTM Cawangan Terengganu