Strategi bendung penipuan sekuriti dan pengubahan wang haram

Kewujudan kes penipuan sekuriti dan pengubahan wang haram (AML/CFT) yang semakin kompleks di Malaysia, seperti skandal pelaburan manipulatif oleh individu popular, membuktikan betapa pentingnya kerangka kawalan yang proaktif dan holistik.

Menurut Laporan Risiko Kewangan Bank Negara Malaysia (BNM), jumlah transaksi mencurigakan yang dilaporkan di bawah Akta AMLATFA 2001 telah meningkat sebanyak 23% pada tahun 2023 berbanding tahun sebelumnya. 

Kejadian seperti kes penipuan bon palsu yang melibatkan bekas pengarah CIMB Investment Bank pada 2022, contohnya, telah mendedahkan kelemahan dalam sistem kawalan sedia ada.

Justeru, penulis ingin membincangkan langkah-langkah strategik untuk membanteras ancaman ini melalui gabungan penguatkuasaan undang-undang, teknologi, dan kesedaran awam.

Satu daripada pendekatan utama adalah memperkukuh kawalan dalaman institusi kewangan.

Sistem kawalan berlapis (line of defense) menjadi benteng pertama untuk mengelakkan penyalahgunaan kuasa.

Sebagai contoh, CIMB Investment Bank memperkenalkan dasar "Multi-Layer Approval" selepas kes penipuan bon palsu, yang mewajibkan kelulusan empat pihak (termasuk pengarah risiko dan ketua jabatan) untuk urus niaga melebihi RM10 juta. 

Selain itu, pengasingan tugas (segregation of duties) antara pihak yang menguruskan transaksi, merekodkan data, dan mengaudit akaun mengurangkan risiko penyelewengan.

Menurut Kajian Integriti Kewangan oleh Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC) pada 2023, institusi yang mengamalkan kawalan sedemikian mencatatkan 40% pengurangan dalam insiden penipuan berbanding institusi tanpa kawalan berstruktur.

Selain itu, pemeriksaan latar belakang kakitangan perlu dilaksanakan secara berkala, terutama bagi pekerja dalam jawatan berisiko tinggi seperti Pengurus Urus Niaga dan Pegawai Kepatuhan.

Proses ini merangkumi semakan rekod kewangan peribadi (cth: hutang tidak diisytihar), sejarah jenayah melalui sistem MySejahtera PDRM, dan pengesahan sijil akademik. 

Pada 2023, Maybank Investment membatalkan pengambilan seorang calon eksekutif setelah sistem AI mereka mengesan terdapat kaitan dengan syarikat "shell" di Labuan.

SC turut mencadangkan semakan latar belakang tahunan bagi semua kakitangan yang mengendalikan aset melebihi RM1 juta. Langkah ini bukan sahaja mencegah penipuan tetapi juga memastikan kredibiliti institusi kewangan.

Perlindungan pembuat laporan (whistleblower) juga penting untuk mendedahkan aktiviti haram. Ketiadaan perlindungan undang-undang menyebabkan ramai pekerja enggan tampil ke hadapan.

Laporan oleh Transparency International Malaysia (TI-M) pada 2023 menunjukkan 68% pekerja bimbang akan tindakan balas jika membuat laporan. 

Justeru, Akta Perlindungan Pembuat Laporan 2010 perlu dipinda untuk memberi imuniti daripada tindakan sivil atau penamatan kerja.

Saluran aduan berkanun seperti SC’s Complaints Portal yang dilindungi enkripsi perlu disediakan. Contoh kejayaan boleh dilihat pada 2022, apabila seorang pekerja RHB Investment Bank mendedahkan skim pengubahan wang haram bernilai RM120 juta melalui saluran rahsia SC tanpa mendedahkan identiti.

Pelaksanaan audit secara rawak dan berjadual turut membantu mengesan penyelewengan awal. Pada 2023, BNM menjalankan audit "mengejut" di 15 cawangan bank dan menemui 12 kes transaksi fiksyen bernilai RM45 juta.

Audit luaran oleh firma bebas seperti PricewaterhouseCoopers (PwC) pula membantu mengenal pasti kelemahan dalam sistem AML/CFT. Gabungan audit dalaman dan luaran ini membolehkan pengesanan masalah sebelum ia menjadi lebih serius.

Pendidikan pelabur juga tidak boleh dipandang remeh. Kurangnya literasi kewangan menyebabkan pelabur mudah terpedaya dengan skim cepat kaya.

Pada 2023, SC melaporkan 1,200 aduan berkaitan pelaburan tidak berdaftar. Inisiatif seperti portal "Semakan Produk Pelaburan" SC membolehkan orang awam mengesahkan status syarikat pelaburan dalam masa 3 minit.

Kempen media sosial seperti siri video #JanganKenaScam oleh BNM telah mencapai 5 juta tontonan, mendidik orang ramai tentang tanda-tanda penipuan.

Pematuhan AML/CFT yang ketat melalui sistem analisis data seperti AML Analytics digunakan untuk mengesan corak mencurigakan. Contohnya, aliran wang kerap ke akaun luar negara (seperti RM5 juta ke Cyprus dalam kes penipuan hartanah 2022) atau transaksi melebihi RM50,000 tanpa dokumen sokongan.

BNM turut memperkenalkan platform e-MLCO (Electronic Money Laundering Compliance Officer) untuk melaporkan transaksi mencurigakan secara automatik.

Teknologi seperti kecerdasan buatan (AI) dan blockchain semakin menjadi keutamaan. CIMB Investment Bank, misalnya, menggunakan sistem "Blockchain-based Bond Verification" yang mengikat setiap transaksi bon dengan sijil digital di platform SC.

Teknologi ini menghapuskan risiko "bon palsu" seperti dalam kes Lau, baru-baru ini. Penggunaan AI pula membolehkan pemantauan urus niaga masa nyata untuk mengesan anomali.

Penambahbaikan undang-undang juga kritikal. Denda maksimum di bawah Akta CMSA 2007 (RM10 juta) mungkin perlu dinaikkan ke RM50 juta bagi syarikat dan RM10 juta bagi individu.

Takrif "penipuan sekuriti" juga harus diperluas untuk merangkumi manipulasi pasaran melalui media sosial. Langkah ini bertindak sebagai langkah preventif dan menghukum pihak yang cuai.

Kerjasama antara agensi seperti SC, BNM, PDRM, dan Interpol mempercepatkan penyelesaian kes rentas sempadan.

Pada 2023, perkongsian data antara agensi ini berjaya membekukan RM200 juta hasil haram dalam operasi membabitkan sindiket pengubahan wang di Labuan. Perkongsian maklumat secara real-time membolehkan tindakan pantas dan sistematik.

Latihan etika berterusan untuk kakitangan bank pelaburan juga penting. Modul wajib tahunan seperti "Integriti dalam Kewangan" oleh Institut Bank-Bank Malaysia (IBBM) menggunakan case study seperti skandal 1MDB untuk mendidik pekerja tentang risiko jenayah kolar putih.

Latihan ini bukan sahaja meningkatkan kesedaran tetapi juga mengukuhkan budaya integriti dalam organisasi.
Kesimpulannya, gabungan kawalan proaktif, teknologi, dan pendidikan mampu membendung penipuan sekuriti dan pengubahan wang haram.

Pelaksanaan blockchain oleh CIMB dan portal SC telah mengurangkan 35% aduan pelabur pada 2023. Seperti kata peribahasa, "mencegah lebih baik daripada mengubati", pelaburan inisiatif dalam pencegahan hari ini akan menyelamatkan integriti pasaran esok.

Dengan komitmen semua pihak, Malaysia mampu menjadi model global dalam memerangi jenayah kewangan. - DagangNews.com

Dr Razli Ramli adalah Ketua Strategi dan Pengurusan Risiko yang juga Pensyarah Kanan, Sekolah Perniagaan Antarabangsa Azman Hashim (AHIBS) UTM dan juga Felo Adjung Institut Perbankan dan Kewangan Islam (IIiBF) di UIAM

KLIK DI SINI UNTUK KOLEKSI ARTIKEL IKTISAD