Penggunaan sijil halal JAKIM dalam kalangan peniaga bukan Islam dan cabaran dihadapi peniaga Muslim

Penulis berpeluang menziarah sahabat yang menjadi pendorong untuk penulis meneroka bidang akademik, YB Prof. Dato' Dr. Mohamad Abdul Hamid, Timbalan Ketua Menteri 1, Pulau Pinang, bersama delegasi Hong Leong Islamic Bank (HLISB) yang diketuai oleh Puan Dafinah Ahmed Hilmi, Ketua Pegawai Eksekutif, ke Tingkat 52, KOMTAR Isnin lepas.

Dalam perbincangan tersebut TKM membangkitkan perkara berkaitan pensijilan halal JAKIM.

Munurut data terkini daripada Majlis Agama Islam Pulau Pinang (MAINPP) mendedahkan bahawa 76% pemegang Sijil Pengesahan Halal Malaysia (SPHM) di negeri tersebut merupakan syarikat milik bukan Islam, termasuk syarikat asing dan bukan Bumiputera.

Syarikat Muslim pula hanya 24% sahaja. Statistik ini menunjukkan bahawa pensijilan halal lebih banyak dimanfaatkan oleh peniaga bukan Islam berbanding peniaga Islam, walaupun sijil ini dikeluarkan oleh badan Islam seperti JAKIM.

Salah satu faktor utama ialah tanggapan salah dalam kalangan peniaga Muslim yang menganggap produk mereka secara automatik halal kerana mereka beragama Islam.

Namun, konsep halal sebenar merangkumi lebih daripada sekadar status agama, ia melibatkan pematuhan standard kebersihan, pengurusan rantaian bekalan, dan amalan perniagaan yang mesra Muslim (halalan toyibban).

Penulis bersetuju dengan TKM yang mengakui ramai peniaga Muslim masih lagi tidak sedar bahawa sijil halal JAKIM bukan sekadar pengesahan agama, tetapi juga jaminan kualiti yang boleh membuka pasaran global, terutamanya untuk eksport.

Penulis merasa bangga apabila diberitahu yang Kerajaan negeri Pulau Pinang telah melaksanakan pelbagai program untuk menggalakkan lebih banyak penyertaan peniaga Muslim dalam pensijilan halal.

Selain itu, mengikut kajian program kesedaran oleh MAINPP telah berjaya meningkatkan bilangan pemohon sijil halal daripada 56 syarikat pada 2008 kepada 1,651 syarikat pada 2024.

Langkah-langkah ini menunjukkan komitmen kerajaan dalam membantu usahawan Muslim memahami kepentingan sijil halal bukan sahaja dari aspek agama, tetapi juga sebagai strategi perniagaan.

Statistik dominasi peniaga bukan Islam dalam pemilikan sijil halal JAKIM menunjukkan perbezaan mendasar dalam budaya perniagaan antara dua kelompok ini.

Peniaga bukan Islam melihat sijil halal sebagai strategi komersial untuk meraih kepercayaan pengguna Muslim, terutama di pasaran global seperti China, di mana produk berlogo JAKIM boleh dijual pada harga premium.

Peniaga bukan Islam mendekati sijil halal dengan pragmatisme, dan memanfaatkannya sebagai alat pemasaran untuk meningkatkan daya saing. Contohnya, di Xinjiang, China, pengimport sanggup membayar lebih untuk produk Malaysia yang disahkan JAKIM, termasuk barangan bukan makanan seperti tudung. Ini menunjukkan kesedaran tinggi tentang nilai sijil halal sebagai standard antarabangsa.

Sebaliknya, peniaga Muslim sering terperangkap dalam paradigma tradisional dengan mengutamakan "status halal automatik" tanpa memikirkan keperluan dokumentasi rasmi atau pematuhan prosedur yang ketat. Sikap ini mendedahkan jurang pemahaman tentang konsep halalan toyibban yang menekankan aspek kebersihan, kualiti, dan etika perniagaan bukan sekadar status agama.

Akibatnya, peniaga Muslim sering menganggap pensijilan ini tidak perlu kerana beranggapan bahawa status agama mereka sudah menjamin kehalalan produk. Pendekatan ini menyukarkan mereka untuk bersaing di peringkat global, terutamanya dalam persekitaran pasaran yang semakin menitikberatkan piawaian, ketelusan, dan pematuhan dokumentasi rasmi.

Sesungguhnya ketiadaan sijil halal dalam kalangan peniaga Muslim boleh mengehadkan potensi eksport. Produk tanpa pengesahan rasmi sukar menembusi pasaran seperti China atau Timur Tengah, di mana sijil halal adalah ​keperluan mandatori​.

Peniaga bukan Islam yang lebih proaktif dalam mendapatkan sijil halal telah berjaya menguasai niche ini, seperti kes syarikat agro makanan Malaysia yang dieksport ke China melalui kerjasama kerajaan. Sementara itu, peniaga Muslim yang bergantung pada persepsi "halal secara default" ketinggalan dalam memanfaatkan peluang ekonomi bernilai trilion dolar.

​Bagi penulis, etika perniagaan Islam menekankan prinsip ​kejujuran, keseimbangan, dan tanggungjawab sosial​ (seperti zakat dan wakaf), yang sepatutnya selari dengan pensijilan halal sebagai bentuk komitmen terhadap kualiti dan transparensi.

Namun, dalam praktik, peniaga bukan Islam lebih konsisten dalam menerapkan standard ini melalui pensijilan, manakala sebahagian peniaga Muslim cenderung mengabaikannya kerana menganggap ia sekadar formaliti.

Contohnya, konsep tayyib (kebaikan menyeluruh) dalam Islam merangkumi kebersihan rantaian bekalan, satu aspek yang diperiksa ketat dalam pensijilan JAKIM tetapi sering diabaikan oleh usahawan Muslim tempatan.

​Untuk menyelaraskan budaya perniagaan Muslim dengan keperluan moden, pendidikan tentang ​nilai ekonomi sijil halal​ perlu dipergiat.

Inisiatif seperti pemendekan tempoh pemprosesan sijil (contoh: 30 hari di Pulau Pinang) dan kempen kesedaran oleh agensi seperti MAINPP telah menunjukkan keberkesanan dalam meningkatkan penyertaan usahawan Muslim.

Selain itu, kerjasama dengan institusi kewangan Islam untuk menyediakan insentif kewangan kepada pemohon sijil halal (mungkin akan diusahakan oleh HLISB) boleh merapatkan jurang dengan peniaga bukan Islam. Dengan pendekatan holistik, sijil halal bukan sekadar pematuhan agama, tetapi ​pelaburan strategik​ untuk kelestarian perniagaan.

​Perbezaan budaya perniagaan antara Muslim dan bukan Islam dalam konteks pensijilan halal mencerminkan cabaran dalam menyepadukan nilai tradisional dengan tuntutan pasaran global.

Peniaga Muslim perlu beralih daripada paradigma "halal automatik" kepada pendekatan holistik halalan toyibban, sambil memanfaatkan mekanisme pensijilan sebagai jambatan kepada pasaran antarabangsa.

Kerjasama antara kerajaan, agensi agama, dan sektor swasta adalah kunci untuk mengubah persepsi dan meningkatkan daya saing

​Untuk mengatasi masalah ini, penulis menyeru usaha pendidikan yang berterusan diperlukan bagi menerangkan bahawa sijil halal bukan sekadar label agama, tetapi ​jaminan kualiti​ yang meningkatkan daya saing produk. Misalnya, sijil halal JAKIM membuka akses ke pasaran global bernilai US$7.7 trilion, termasuk negara seperti China yang mempunyai 20 juta penduduk Muslim.

Peniaga Muslim perlu difahamkan bahawa pensijilan halal adalah "tiket" untuk memasuki rantaian bekalan antarabangsa, terutamanya di bawah RCEP yang menyediakan insentif perdagangan.

RCEP, atau Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau, adalah perjanjian perdagangan bebas antara negara-negara ASEAN dan rakan dagang mereka, termasuk Australia, China, Jepun, Korea Selatan, dan New Zealand. Ia bertujuan untuk mengukuhkan integrasi ekonomi di Asia Timur dan antara Asia Timur dan India. RCEP merangkumi 15 buah negara dan berkuat kuasa untuk Malaysia pada 18 Mac 2022.

​Pulau Pinang sememangnya telah menunjukkan komitmen luar biasa melalui inisiatif ​Penang Halal International, yang memendekkan tempoh pemprosesan sijil halal daripada 90 hari kepada hanya 30 hari bekerja. Langkah ini bukan sahaja memudahkan permohonan tetapi juga menunjukkan sokongan kerajaan terhadap usahawan Muslim.

Sijil halal JAKIM adalah alat strategik untuk mengukuhkan ekonomi Muslim dan integrasi global. Usahawan Muslim perlu beralih daripada tanggapan tradisional kepada pendekatan holistik halalan toyibban, sambil memanfaatkan peluang eksport.

Kerjasama berterusan antara kerajaan (seperti inisiatif Pulau Pinang), agensi agama, dan sektor swasta akan memastikan lebih banyak syarikat Muslim meraih manfaat pensijilan ini baik untuk kepentingan agama mahupun komersial. - DagangNews.com

Dr Razli Ramli adalah Ketua Strategi dan Pengurusan Risiko yang juga Pensyarah Kanan, Sekolah Perniagaan Antarabangsa Azman Hashim (AHIBS) UTM dan juga Felo Adjung Institut Perbankan dan Kewangan Islam (IIiBF) di UIAM dan merupakan Setiausaha Kehormat ARIF
 

KLIK DI SINI UNTUK KOLEKSI ARTIKEL IKTISAD